ieh
lyK mËdUrF, iksfnF, jQybMdkF aqy KwbypwKI srgrm
kfrkuMnF nfl lVIvfr kIqIaF geIaF mIitMgF AuWqy afDfirq
hY. iehnF mIitMgF ivc mYN sMn 2004 dIaF grmIaF ivc
ÈmUlIaq kIqI sI. Aus smyN myry nfl alYks zy
aqy cIn dy mfmilaF nfl juiVaf hoieaf iek ividafrQI
vI sI. ieh lyK Aus lMmy pypr df ihwsf hY ijhVf EklYNz
ieMstIicAUt duafrf iek ivÈyÈ irport
vjoN Cfipaf igaf hY. ieh mIitMgF muwK qOr AuWqy pyeIicMg
ivc aqy ies dy afly-duafly dy ielfikaF ivc hoeIaF
sn. ies qoN ielfvf AuWqr pUrbI pRFq ijiln aqy XYNgjfE
pRFq dy ÈihrF ivc aqy kyNdrI pRFq hynfn ivc
kYPyNg ivc aijhIaF mIitMgF krn df vI sbwb bx igaf
sI. mfE Ëy quMg dI agvfeI ivc lfgU kIqIaF geIaF
ienklfbI smfjvfdI nIqIaF ƒ Aus dI mOq dy iqMn
dhfky bfad ijs ZMg nfl qoV ky ivafpk pwDr AuWqy ijhVIaF
qbdIlIaF hoeIaF hn, AuhnF df kI asr ipaf hY, AuhnF
ƒ iblkul PYÈn dy rUp ivc hI asIN suixaf
aqy mulfkfqIaF ny pRgtfieaf. ies qoN ieh hI pRBfv
imldf sI ik ies sfrI siQqI ny mËdUr jmfq ƒ
joKoN-BrI siQqI ivc ilaf KVHf kIqf hY aqy Auh rfh
“pUMjIvfd dy rfh” vwl ƒ vfpsI dI
qrP iljFdf hY. ies nfl smfj ivc lgfqfr ijhVI kqfrbMdI
ho rhI hY, Aus nfl iek pfsy isKr AuWqy dOlq dy aMbfr
hn aqy dUsry pfsy lgfqfr vwD rhy mËdUr aqy iksfn
hyTly pwDr AuWqy bYTy hoey hn ijhnF dIaF jIvn hflqF
roËfnf bdqr huMdIaF jf rhIaF hn. ies dI imsfl
2006 dI PfrcUn mYgËIn dI Auh sUcI hY ijs ivc
sMsfr dy arbpqIaF dI sUcI ivcoN swq cIn dI muwK DrqI
qoN hn aqy iek hFgkFg ivcoN hY. BfvyN AuhnF dI pUMjI
amrIkf aqy hor QfvF ivcly pUMjIpqIaF dy mukfbly Gwt
hY pr Auh cIn ivc pUrI qrHF AuWBry pUMjIvfd dI pRqIinDqf
krdy hn. vwzy pwDr AuWqy ho rhy iBRÈtfcfr ny
pfrtI aqy rfjkI pRÈfsn aqy adfiraF dy mYnyjrF
ƒ nvyN pRfeIvyt afdfiraF nfl iekmuwT krky AuhnF
df gwTjoV bxf idwqf hY aqy Auh sfry iml ky srmfeydfr
jmfq ƒ hor srmfeydfr bxf rhy hn jdoN ik mËdUr
jmfq dI ies ZMg nfl luwt-Ksuwt ho rhI ijhVI ik ipCly
awDI sdI qoN vwD dy smyN dOrfn dyKI nhIN geI.
ijhnF mËdUrF nfl iml ky asIN gwlbfq kIqI Auh
AuhnF lwKF lokF ivcoN kuwJ hI sn ijhnF ƒ srkfrI
mflkI vfly adfiraF ivcoN bfhr suwt idwqf igaf sI.
ieh Auh adfry hn ijhVy iksy smyN AuQoN dI afriQkqf
dy QMm sn, Auh sfry hux hkIkq ivc smfijk surwiKaf
nfl sMbMDq hr pwKoN Gfty ivc hn jd ik ieh AuhnF dIaF
ikrq iekfeIaF df ihwsf hn ijvyN hfAuisMg, iswiKaf,
ishq sMBfl aqy pYnÈnF. hux ienHF srkfrI adfiraF
ƒ lfB-kmfAU kfrporyÈnF ivc bdl idwqf igaf
hY, jF qF AuhnF ƒ pUrI qrHF nfl pRfeIvyt invyÈkF
dy hwQF ivc sONp idwqf igaf jF iPr mYnyjrF aqy pfrtI
aiDkfrIaF duafrf ienHF df arD-pRfeIvyt krn kr idwqf
igaf. ienHF adfiraF ivc iBRÈtfcfr afm gwl bxI
geI hY.
ijhnF iksfnF ƒ asIN imly hF Auh pyNzU kimAUn
pRxflI ƒ qoV idwqy jfx qoN bfad lMmy smyN dy
pYx vfly pRBfvF nfl jUJ rhy hn. ies dI QF hux pirvfrk
iËMmyvfrI vflI pRxflI ƒ lfgU kr idwqf igaf.
ies nfl hryk pirvfr ipMz nfl Tykf krky ËmIn dy
iek tukVy AuWqy KyqI krdf hY. dyÈ ƒ ivÈv
mMzI dy leI KolH idwqf igaf. sQfnk aiDkfrIaF vloN
pyzUaF ƒ Auicwq muafvËf idwqy ibnf hI ËmIn
ƒ ivkfskfrF (izvYlprF) kol vycI jf rhy hn, ies
nfl pyNzU KyqrF ivc vwzy pwDr AuWqy vfqfvrx ƒ
nuksfn phuMc irhf hY. cIn srkfr dI ies nIqI kfrn lwKF
lok afpxI AupjIvkf kmfAux leI bdlvyN rfh lwBx vfsqy
sMGrÈÈIl hn. AuhnF ƒ pihlF jo smUihk
mwdd imldI sI, AuhnF ƒ Aus qoN vFJy kr idwqf
igaf. AuhnF ivcoN 10 kroV qoN vwD lok ivafpk pwDr
AuWqy ÈihrF vwl ƒ hoeI ihjrq df ihwsf
bx gey hn. Auh AusfrI dy kMmF ivc, brfmd leI mfl iqafr
krn vflIaF PYktrIaF jF bhuq mfVIaF-BYVIaF aqy Éqrnfk
nOkrIaF dI Bfl krdy hn ijQy ik bhuq hI buinafdI hwkF
dI vI Gft huMdI hY. bhuq sfry ihjrqIaF dI hflq lgfqfr
ivgV rhI hY ikAuNik Auh ÈihrI BfeIcfry ivc
pUrI qrHF nfl jF pwky qOr AuWqy vwsdy nhIN aqy Aumr
vDx nfl AuhnF dIaF ishq dIaF smwisafvF vI vwD jFdIaF
hn.
cIn dI mËdUr jmfq afpxI idn-b-idn ivgV rhI hflq
aqy smfjvfdI ienklfb vyly sMGrÈ aqy kurbfnIaF
krky keI dhfikaF qoN ijwqy hwkF dy Kus jfx ƒ
cuwp krky nhIN dyK rhI. jmfqI ivroD aqy smfijk AuBfr
ies hwd qwk AuWBr kyy sfhmxy af rhy hn ijhVy ik keI
dhfky pihlF dyKy hI nhIN gey. cIn ivc mjdUrF, iksfnF
aqy ihjrqIaF dy aYny vwzy muËfhry hoey ijhVy
ipCly smyN ivc sMsfr Br ivc ikDry vyKx ƒ nhIN
imly. ienHF muËfhiraF ivc hËfrF lok Èfml
huMdy sn aqy keI vfr qF ieh aiDkfrIaF nfl ihMsk tkrfvF
ivc bdl jFdy sn. ieQoN qwk ik jnqk surwiKaf bfry mMqrI
duafrf pRkfiÈq kIqy gey aMkiVaF ivc mMinaf
igaf aqy ijs anusfr “jnqk GtnfvF, jF muËfhiraF
aqy dMigaF” dI igxqI sMn 2004 ivc 74,000 sI
jo iek dhfkf pihlF 100,00 sI aqy 2003 ivc ieh igxqI
58,000 sI (inAUXfrk tfiemË aMk 24 agsq, 2005).
vwD rhI smfijk asiQrqf df Éqrf pfrtI dI cotI
dI lIzriÈp aqy srkfrI AuWc ahuidaF AuWqy bYTy
afgUaF leI zUMGI cuxOqI dI pRqIinDqf krdf hY. ies
dy nqIjy vjoN Auh iksy vwzI gVbV hox qoN pihlF hI
afpxI nIqI ivc qbdIlIaF krn dIaF koiÈÈF
kr rhy hn. ieQoN qwk ik pyÈfvfrnf lokF aqy
mYnyjrF dI pYdf hoeI qQf kiQq nvIN mwDvrgI-jmfq aqy
kflj grYjUeytF dI lgfqfr vwD rhI igxqI, ienHF ivcoN
bhuqy dhfkf lMmy afriQk qyËI dyy smyN dOrfn hI
KuÈhfl hoey hn, KMizq ho rhy hn. iswiKaf dI
lfgq idn-b-idn vwD rhI hY ijhVI ik mfE dy smyN grYjueyt
skUl rfhIN muÌq vrgI sI. mËdUr jmfq leI
qF ieh vrijq hI huMdI jf rhI hY. ijhnF ny huxyy huxy
grYjUeyÈn kIqI hY AuhnF ƒ nOkrIaF lwBx
ivc idwkq af rhI hY. mMzI df dbfa aYnf hY ik cMgyy
Bly vI ies dI mfr qoN bc nhIN pf rhy. afriQkqf dy
ivkfs ny jo lfB ilaFdy sn-Kfs krky Kpq dIaF vsqUaF
aqy Kfx vflIaF vsqUaF qwk suKfvIN phuMc aqy gqIÈIlqf
ivc vfDf aqy nOkrIaF leI vDyry mOky, ieh swB hux jmfqI
pfVf aqy asurwiKaf vwDx dy nfl nfl ieh swB hux lwKF
lokF dy hwQoN ikrdf jf irhf hY. nqIjy vjoN cIn iqwKy
jmfqI sMGrÈ aqy rfjsI asiQrqf dy dOr ivc dfKl
ho irhf hY. ienHF ƒ hwl krnf afsfn kMm nhIN hovygf.
imhnqkÈ jmfqF leI awgy afAux vflf rfh bVf muÈklF
Biraf hY. aqy Kwby pwK dI punr-surjIqI BfvyN bhuq
mhwqvpUrn hY pr ajy Auh bVy muwZly pVfa AuWqy hY.
ieh lyK ienHF AulJxF aqy sMBfvnfvF df pqf lfAux leI
iek Auprflf hI hY. mYN ijMny ivakqIaF aqy jQybMdIaF
ƒ imilaf hF, AuhnF dI surwiKaf krky AuhnF dy
nF lyK ivc nhIN pfey.
|
| bfhrI
qOr AuWqy dyKx ƒ Gwto Gwt ieh lwgdf hY ik ÈihrI
mËdUrF, ihjrqkfrIaF aqy iksfnF aqy nvyN pYdf
hoey mwDvrg dy bhuqy mYNbrF dy iek nukqy AuWqy iekwTy
hox leI hflq sfËgr bx rhy hn. ieh nukqf hY-cIn
dy drvfËy ivÈv dIaF afriQk qfkqF leI KolHxf
aqy cIn ivc pUMjIvfd mMzI suDfrF aDIn aijhIaF qfkqF
df pYdf hoxf ijhVIaF iehnF imhnqkÈ vrgF dI
luwt kr rhIaF hn. ieh nukqf hI iehnF qfkqF dI lotUaF
ivruwD lVfeI leI ivafpk afDfr muhweIaf krygf. pr amrIkf
aqy dunIaf ivc hor ikDry vI aijhI hflq ivc isDFqk
pwK qoN mËdUr jmfq dI eykqf ƒ afsfnI nfl
pRfpq kIqf jf skdf hY BfvyN ik asl ivc ieQy ieh aYnI
jldI sMBv nf ho sky. purfxIaF DfrnfvF hOlI hOlI mrdIaF
hn Kfs krky ÈihrI cInI lokF df iksfnF pRqI
siqkfr. ieh ipMzF qoN ÈihrF vwl ƒ vwzy
pwDr AuWqy hoeI ihjrq kfrn mukfblybfËI dy nvyN
pYdf hoey inÈicq rUp, swqf ivcly lokF vloN
joV-qoV dy Xqn aqy pfVo qy rfj kro dy ZMg qrIky aqy
afpxI ijwq Kfqr iek-dUsry gruwp ƒ iek-dUsry ivruwD
KVf krn dIaF cflF kfrn hI ieh ho irhf hY.
imsfl vjoN, jd ieh puwiCaf igaf ik kI pyeIicMg dy
mËdUr ieh mihsUs krdy hn ik ihjrqI AuhnF dIaF
nOkrIaF AuWqy kfbË ho rhy hn, iek kfrkuMn ijs
nfl asIN gwlbfq kr rhy sF, ny ikhf, “hF Kfs
krky Auh ijhnF ƒ nOkrI qoN jvfb iml cuwkf hovy,
AuhnF QfvF AuWqy aijhI Bfvnf pfeI jFdI hY.”
AuhnF ivcoN bhuq sfry ihjrqkfrIaF ƒ nÌrq
krdy hn. iek vwzy qUÌfn qoN bfad ivwZI sÌfeI
muihMm dOrfn kuwJ ÈihrI mËdUrF ny itwpxIaF
kIqIaF, “ihjrqI mËdUr ieQy ies iksm df
kMm krdy hn, ijvyN AuhnF Gr ivc kdy pYsf nhIN dyiKaf.”
ies qrHF dy pRBfv dI puÈtI leI inAUXfrk tfiemË
(3aprYl, 2006) dyiKaf jf skdf hY ijs dI iek irport
ivc ikhf igaf ik ÈMGfeI imAUNspl Kyqr ivc ihjrqI
sÌfeI syvk ijhVf skUl ivc pVHdI afpxI lVkI
dI PIs 10000 XUafn (1250 zflr) adf krn leI aqy dUsry
bwcy dI pRfiemrI iswiKaf leI 1000 XUafn (125 zflr)
dI adfiegI leI ieho ijhy kMm krdf hY. ieh Bfvnf duvwlI
hY. ihjrqI mËdUr vI ÈihrIaF dIaF gwlF
dy jvfb ivc kihMdf hY, “Auh qF CFtI kIqy jfx
dy hI lfiek sI.”
ieh iblkul Aus qrHF df hI vrqfrf hY ijho ihhf amrIkf
ivc jfq aqy nsl aqy nfl hI pRvfsI ruqby dy rl-iml
jfx nfl pYdf huMdf hY -srkfr pRvfsIaF dIaF qnÉfhF
aqy dUsry hwk AuhnF ƒ idvfAux df Xqn krdI hY
aqy aijhI hflq ƒ dyK ky kuwJ mjdUr kihMdy hn
ik ieh pwKpfq hYY. aijhI siQqI ivc AuWQy mIzIaf vI
ieh vMz pYdf krn df Xqn krdf hY aqy vwK-vwK gruwpF
ivcfly vMzIaF ƒ AuqÈfihq krdf hY. nfl
ieh kihMdf hY ÈihrI pRolyqfrI isrÌ ivdyÈIaF
nfl kMm krnf hI psMd krdy hn jdoN ik dfavf ieh krdy
hn ik pRvfsI “bhuq Gwt qnKfh” AuWqy kMm
krdy hn aqy AuhnF df Xqn huMdf hY ik AuQoN mËdUrF
dI CFtI hoey aqy Auh AuhnF dI QF lY skx. ieh swB gwlF
AuWQy guwsy dI Bfvnf pYdf krdIaF hn. iPr vI ÈihrI
aqy pyNzU afmdnF ivc pfVf vwD irhf hY. hux ieh 3[3
aqy 1 hY pr ieh amrIkf ivc aijhy pYmfinaF dy anusfr
iËafdf hY aqy ieh sMsfr ivc swB qoN vwD hY-aijhy
joV-qoV leI ieh afDfr vI muhweIaf krdf hY. inAUXfrk
tfiemË, (12 amrYl, 2006)
iehnF vMzF ivc iqwKf ivroD hox dI puÈtI ies
gwl qoN hI ho jFdI hY ijs df qjrbf sMn 2001 ivc hoeIaF
JVwpF qoN imldf hY. ieh XYNgjfE ibjlI trFsimÈn
sfËo-sfmfn bxfAux vflI PYktrI ivcly mËdUrF
nfl vfpiraf sI. srkfr vwloN ies afdfry ƒ vyc
idwqf igaf aqy qoV idwqf igaf. pulIs ny rfq vyly muËfhfrfkfrI
mËdUrF ƒ girÌqfr kr ilaf. pr Auh
rfq ƒ ies adfry ivc vV ky corF vFg ies dI mÈInrI
kwZ ky lY gey. AuhnF ny 50 XUafn dI idhfVI AuWqy iksfnF
ƒ ilaf ky AuQoN sfrf sfËo-sfmfn AuKyV ilaf.
ies dy nqIjy vjoN AuWQy sMGrÈ cwilaf. AuWQy
Èihr ivc jnqf dy pRqIkrm qoN bcx leI pulIs
dI vrqoN krky ieh mfVf kfrf kIqf igaf, iksfnF ƒ
TwgF vFg ikrfey AuWqy krky ilaFdf igaf. AuhnF ny hYlmYt
pfey hoey sn. AuhnF ny mËdUrF ƒ kuwtx leI
hiQafrF dI vrqoN kIqI. qIh trwkF ivc 500 iksfnF ƒ
Br ky ilaFdf igaf sI. XYYNgjfE pRFq ivc jo kuwJ vfpiraf
Aus dI ieh iek imsfl hY. ies PYktrI nfl sMbMDq iek
kfrkuMn ny dwisaf ik PYktrI ivc jdoN mËdUrF ny
GMtI vjfeI qF “hryk bfhr af igaf” ies
mOky 24 julfeI, 2001 ƒ iksfnF aqy mËdUrF
ivc cfr GMty qwk JgVf cldf irhf sI. Aus idn mËdUrF
dI ijwq hoeI ikAuNik dUsrIaF PYktrIaF dy kfmy AuhnF
dI mwdd AuWqy puwj gey ijhnF dI igxqI 40000 dy krIb
bxdI sI. BfvyN awT mËdUrF ƒ igRPqfr kr ilaf
igaf aqy AuhnF AuWqy doÈ lfieaf igaf ik AuhnF
ny sMpqI ƒ nuksfn phuMcfieaf hY, AuhnF ƒ
kfƒnI mwdd vI imlI aqy pUMjIpqI dubfrf iPr hfr
gey. iek mËdUr ny qF ies ƒ suDfrF dy Xuwg
qoN pihlF dy hwkF dy hvfly nfl gwlF kridaF ikhf, “sfzy
kfƒn, mfE dy kfƒn” ƒ brkrfr rwiKaf
igaf. “AuWQy aijhy bhuq sfry lok hn ijhnF qoN
srkfr zrdI hY.”
lokF dI ies kfrvfeI ny aiDkfrIaF ƒ kuwJ vkÌf
dy idwqf, pr pUMjIpqIaF dy dbfa hyT mËdUrF ƒ
iPr igRPqfr kr ilaf igaf, ies vfr igRPqfrI jnqk surwiKaf
dsqy ny adflqF dI AulMGxf krn dy doÈ hyT pfeI.
AuWQy 10 idnF qwk iksfnF nfl lVfeI cwldI rhI. ies
ZMg nfl AuhnF ny mËdUrF ƒ PYktrI ivcoN kwZx
leI iksfnF dI vrqoN kIqI ik Jwtpt swB kuwJ vyc idwqf
igaf aqy 5600 lokF ƒ nOkrI qoN kwZ idwqf igaf.
ies ipwCoN AuhnF ny iemfrqF ƒ AudyV ky, ijhnF
ivc mËdUrF dy mkfn vI sn, KflI QF ivkfskfrF (izvYlprF)
dy hvfly kr idwqI. ivkfskfrF ny AuWQy stor aqy vDIaf
iksm dy Gr Ausfr idwqy, hux ibn kMm jF mkfn dy hryk
mËdUr sMGrÈ jfrI rwKx qoN zrn lwgf. ies
mOky pulIs qF AuhnF leI guMzy bx geI, AuhnF afpxIaF
vrdIaF lf ky guMizaF vFg kMm krky pUMjIpqI mflkF dI
rfKI kIqI, ieQoN qwk ik cfkUaF dI vrqoN kIqI geI.
imwtI dy BFzy bxfAux vfly iek plFt ivc BIV ny mËdUrF
dy iek afgU ƒ kuwt kuwt mfr suwitaf pr aiDkfrIaF
ny ieh sB kuwJ vfprn idwqf aqy Aus qoN ipwCoN ies
sMbMDI afeIaF iÈkfieqF ƒ awKoN Ehly hI
kr idwqf.
ies qrIky nfl pulIs aqy dUsrIaF eyjMsIaF ny iswDy
hmly hI nhIN kIqy sgoN AuhnF ƒ dbfAux df Xqn
vI kIqf Kfskr jo srkfrI mflkI vfly adfiraF ivc kMm
krdy sn. nfl dI nfl mËdUrF dy vwK vwK hlikaF
ƒ iek-dUsry ivruwD KVHy krn df Xqn vI kIqf. eykqf
dI sÉq loV hox dy bfvjUd aijhy qjrby pihlF
qoN cly af rhy iBMn-Byd aqy vMzF AuWqy kfbU pfAux
ivc muÈklF KVHIaF krdy hn. ibjlI dy sfËo-sfmfn
dI iek kMpnI dy mËdUr ny ikhf, “iksfn aqy
mËdUr qF iek pirvfr hoxy cfhIdy hn- sfƒ
AuhnF ivruwD lVnf cfhIdf hY, pr nfl hI sfƒ iekmuwT
ho ky kMm krnf cfhIdf hY.”
ijhVy ivroDI pfsy ho ky kMm kr rhy hn Auh afpxy QoVH-icry
ihwqF krky aijhf kr rhy hn. plFt ivKy qF pulIs dy
muwKI ny ieQoN qwk kih idwqf ik jo kuwJ Aus ny kIqf
Auh ieh swB krnf nhIN sI cfhuMdf. pr ieh swB krn leI
Auh bhuq dbfa hyT sI. iek mËdUr ny qF Aus ƒ
ieh ikhf, “Auh qF kuwqy vFg hY.” Aus ny
afpxy jvfb ivc awgy ikhf, “jy mYN hux quhfƒ
nhIN vwZdf qF Auh myrI cmVI AuDyV dyxgy. srkfrI mflkI
vfly adfiraF dI QF pRfeIvyt ivkfs vfly sMXukq izvIËnF
df pRbMD lY rhy hn. ies pRbMD aDIn ies Kyqr ivc Ausr
rhIaF nvIaF PYktrIaF afpxy bhuqy kfmyN pyNzU KyqrF
ivwcoN lYNdIaF hn, Auh AuhnF ƒ bVI Gwt Aujrq
idMdIaF hn aqy nf koeI Gr aqy hor syvf lfB idMdIaF
hn.
ies qoN vI vwD iek mËdUr ny ies ƒ ies qrHF
ibafn kIqf hY ik amrIkf dy iblkuwl AuWlt, cIn ivc
jy iksy srkfrI adfry qoN iksy dI CFtI ho jFdI hY qF
Aus ƒ Cotf-motf kMm vI nhIN imldf ikAuNik AuhnF
Coty-moty kMmF leI iksfnF dI vrqoN kIqI jFdI hY aqy
Auh ssqy vI pYNdy hn aqy AuhnF ƒ kfbU ivc rwKxf
afsfn huMdf hY. ies krky iekwTy kMm krn dI iewCf dy
bfvjUd aijhIaF hflqF imhnqkÈ jmfqF dy vwK vwK
hlikaF ivcfly ros pRgt krn vwl lY jFdIaF hn.
aijhIaF vMzIaF aqy tkrfvF dy bfvjUd koiÈÈF
ho rhIaF hn ik ÈihrI mËdUrF dy ivafpk
hlikaF aMdr AuWc-pwDrI eykqf ilaFdI jfvy aqy AuhnF
aqy iksfnF ivcfly nyVly sMbMD bxfey jfx. Kfs krky
iksfnF ivcly AuhnF dovF hlikaF ijhVy KyqF ivc kMm
krdy hn aqy ijhVy AuQoN ihjrq krky kMm krn leI ÈihrF
ivc af vwsdy hn. XYNgjfE dy afly-duafly dIaF pypr
imwlF, kwpVf PYktrIaF aqy ibjlI trFsimÈn dy
sfËo-sfmfn vfly plFtF dy kfimaF vwloN hoey muËfhiraF,
1997 ivc ies Èihr dy 13000 tYksI zrfeIvrF dI
hVqfl ny ieh idKf idwqf sI ik bhuq sfry adfiraF aqy
sYktrF ivc kMm krn vfly hËfrF kfmy aqy nfl dI
nfl BfeIcfry dy mYNbr AuhnF lokF dI hmfieq AuWqy AuWqr
afey hn ijhVy inwjIkrn df, nOkrIaF guafcx df aqy syvf
lfBF dy Kohy jfx df jF vDyry kr lfey jfx aqy PIsF
vDfAux df ivroD kr rhy sn. iPr vI, sfry cIn ivc afm
vrqfrf ieh hY ik inwjI PYktrIaF ivc kMm krn vfly kfmy
afpxy mflkF aqy srkfr dy AuhnF aiDkfrIaF nfl iswDI
twkr lYNdy hn ijhVy afpxy afp ƒ mflkF nfl joVdy
hn jF AuhnF dI hmfieq krdy hn. iehnF tkrfvF df vrqfrf
lgfqfr vfprdf rihMdf hY. aijhIaF kfrvfeIaF ivc rylvy
lfeInF AuWqy jfm lfAuxy jF dÌqrF df iGrfE krnf
Èfml hn. ies qoN ielfvf ÈihrF ivc kfrobfr
Twp kr dyxf aqy pIVq kfimaF ƒ CotI XwkmuÈq
adfiegI qoN bfad kfrobfrI adfiraF df bMd kr dyx dIaF
GtnfvF afm vrqfrf bxdIaF jf rhIaF hn. aijhy kdm BfvyN
AuhnF ƒ lMmy smyN leI koeI rfhq muhweIaf nhIN
krdy pr AuhnF ƒ qurMq kuwJ rfhq phuMcf ky kfÌI
hwd qwk ÈFq kr idMdy sn. Gol dy aijhy awzry
rUp mukfblqn ies qoN awgy kuwJ BUimkf inBfAux ivc
koeI bhuqf Xogdfn nhIN pfAuNdy. ieh inwjIkrn, byruËgfrI,
aqy guafcIaF nOkrIaF aqy surwiKaf lfBF dy mfrc ƒ
rokx ivc bhuqI vfrI asmrQ iswD huMdy hn. hux XYNgjfE
ivcly vwK vwK srkfrI mlkIaq vfly adfiraF dy mËdUrF
ny iek-dUsry nfl juVx df aml ÈurU kIqf hY.
kYPyNg ivc vI, ijwQy srkfrI mlkIaq vfly bhuqy adfry
bMd ho cuwky hn aqy iek lwK mËdUr bykfr ho cuwky
hn. ies qoN bfad mËdUrF ny sÌlqf leI ivafpk
eykqf bxfAux dI loV ƒ mihsUs kIqf hY. huxy huxy
vwK vwK plFtF dy kfmy ijhnF ivc Auh vI bhuq sfry Èfml
hn ijhVy afpxIaF nOkrIaF guaf cuwky hn aqy Auh vI
ijhnF ny huxy huxy nOkrI ÈurU kIqI hY, ny iekwTy
hoxf ÈurU kr idwqf hY. Auh hryk adfry dy pRqIinDF
nfl mIitMgF krky sFJy ros ivKfvy jQybMd kr rhy hn
ijhnF ivc ieh sfry kfmy ihwsf lYNdy hn. AuWQy srgrm
kfrkuMnF nfl asIN ijhVI gwlbfq kIqI Aus qoN pqf lwgf
ik Auh Èihr dIaF sfrIaF PYktrIaF dy mËdUrF
nfl iml ky iek muËfhrf krn dI Xojnf bxf rhy sn.
pr aijhI iewkmuT kfrvfeI dIaF sMBfvnfvF bhuq Gwt hn.
AuWQy ÈihrI pRolyqfrI dy ivc hI hor bhuq sfrIaF
vMzIaF hn ijvyN afriQk, pIVIaF dI aqy iewQoN qwk ik
rfjsI vI —AuhnF ivcoN kuwJ suDfrF aqy srkfr
dy aqy dUsry kuwJ smfjvfdI idRÈtIkox dy JMzf
brdfr hn. mËdUr jmfq dy iËlHy dy awD ivcfly
XYNgjfE pfrk ijs ƒ asIN dyKx gey Auh vI Kwby
pwKI aqy swjy pwKI mËdUrF aqy syvf mukq lokF
dy gruwpF ivc vMizaf hoieaf sI. ienHF ivcoN pUrbly
kuwJ KyqrF ivc Kfs krky idn vyly BfrU rihMdy hn aqy
mgrly dUsry ihwisaF ivc Kfs krky rfq ƒ BfrU rihMdy
hn. AuWQy sfƒ jo qjrbf hoieaf Aus anusfr asIN
kuwJ dyr leI AuWQy ruk ky kuwJ mËdUrF nfl gwlbfq
kIqI ijhVy AuWQy roËfnf qPrIh leI afAuNdy hn
aqy AuhnF ivcfly grmf-grm bihsF huMdIaF sn aqy keI
vfr iek-dUsry ƒ DmkfAuNdy vI sn. ies leI ies
sfry ivc eykqf dI sMBfvnf Ausy qrHF dI hY ijs qrHF
dI mËdUrF aqy iksfnF ivcfly hY aqy ies ivcfly
ijs qrHF dI BUimkf ihjrq krky ÈihrF ivc afey
iksfn inBfAuNdy hn. ies krky iek-dUsry nfl iekwTy
hox dI iewCf qF hY pr AuhnF dovF dIaF hflqF ivc vKryvF
hY aqy srkfr df AuhnF pRqI vqIrf hI aijhI AuWcI-pwDrI
eykqf ivruwD kMm krdf hY.
suDfrF aDIn vI kuJ lokF dI hflq suDrI hY. ÈihrF
aqyy ipMzF ivc dovF QfvF AuWqy ijhnF lokF nfl gwlbfq
kIqI AuhnF qoN lwgdf sI ik awj vI dovF QfvF AuWqy
iqwKf pfVf mOjUd hY. mfE dI agvfeI hyT smfjvfdI Xuwg
dOrfn dI siQqI ivc aqy awj dI siQqI ivc bhuq Ìrk
hY, kuwJ iksfn ÈihrI mËdUrF dy mukfblqn
byhqr siQqI ivc hn. Auh ajy vI grIb ho skdy hn aqy
afpxI hoNd bxfeI rwKx leI sMGrÈ kr rhy hn,
grIb iksfn pirvfr sB qoN bdqr hflq ivc rih rhy hn-pr
AuhnF kol Gwto Gwt ËmIn df iek tukVf hY ijs Aupr
Auh kuwJ anfj Augf skdy hn. ieQoN qwk ik Èihr
ivc vI grIb ihËrqkfrI dy hwQ pwly kuwJ nhIN rihMdf
qF Auh ipMz ƒ vfps af skdf hY. axiswiKaq ÈihrI
mËdUrF, Kfs krky ijhnF ƒ nOkrI qoN brKfsq
kr idwqf hovy, AuWQy AuhnF kol gvfAux leI kuwJ nhIN
hYY-AuhnF ƒ hflq ny iek vfr iPr tksflI pRolqfrI
dI hflq ivc Dwk idwqf huMdf hY. AuhnF dI Auqpfdn dy
sfDnf qwk phuMc hI nhIN rihMdI, AuhnF ƒ kuwJ
bfhrlI mdd qoN ielfvf scmuwc hI BuwKmrI dI hflq dy
rihmoN-krm AuWqy Cwz idwqf jFdf hY. jy AuhnF ivcoN
iksy dy mF-bfp bImfr hn, jF ieQoN qwk iksy dy skUl
jFdy bwcy dI PIs dyxI hY, qF Aus dI hflq bhuq hI inrfÈfjnk
bx jFdI hY. ienHF ivcoN isrP Auh lok ijhVy vDyry isiKaq
hn jF ijhVy koeI Cotf-motf kfrobfr ÈurU krn
dy Xog hn, Auh hI pRsiQqIaF muqfibk AuhnF iksfnF dy
brfbr hn ijhnF kol ËmIn hY.
nqIjy vjoN ienHF dovF jmfqF ivcfly sMGrÈ vfsqy
vI eykqf krvfAuxI muÈkl hY. ÈihrF aqy
aflyy duafly dy pyNzU ielfikaF ivc qkrIbn afp nuhfry
ros ivKfvy aqy muËfhry lgfqfr huMdy rihMdy hn.
asIN AuWQy afpxy QoVHy smyyN dy TihrfE dOrfn hI dyiKaf
ik XYNgjfE aqy kYPNk ivc aqyy ies dy afly-duafly aijhIaF
GtnfvF vfprdIaF afm dyKIaF sn. ipClyry Èihr
ivc 20 mËdUrF ƒ iek PYktrI qoN hI igRPqfr
kr ilaf igaf. jd ik Ausy idn hI iksfn iksy aglI kfAUNtI
ivc AuT KVHy q AuhnF n srkfrI iemfrqF ƒ nuksfn
phuMcfieaf aqy hfeIv AuWqy afvfjfeI Twp kr idwqI ikAuNik
AuhnF nfl sVk vfsqy ËmIn lYx vyly DoKf kIqf igaf
sI. iek mËdUr ny AuhnF dI ies kfrvfeI ƒ
"gMdIaF srgrmIaF" df nF idwqf sI. pr ieko
vyly vfprIaF ienHF GtnfvF ivc swcmuwc hI koeI sbMD
nhIN sI aqyy nf hI asIN ajy qwk iksfnF aqy mËdUrF
df koeI sfJF ivKfvf dyiKaf sI.
ies qoN vI vwD idlcspI vflI gwl ieh hyY ik dovF jmfqF
duafrf kIqy jfx vfly muËfhiraF pRqI rfj (styt)
dy pRqIkrm df rUp vI vwKrf vwKrf sI. ÈihrI
mËdUrF ƒ sQfnk aiDkfrIaF dy Kfs iksm dy
sKq qÈwdd df sfhmxf krnf pYNdf hYY, ikAuNik
AuhnF df Gol jnqf ƒ spÈt qOr AuWqy nËrI
pYNdf hY, Aus nfl sqf dIaF ÈihrI sItF leI gVbV
vflI siQqI bx jFdI hY, aijhIaF gwlF ƒ suDfrF
leI iswDI cuxOqI mMinaf jFdf hY. suDfrF bfry ienHF
lokF dI mfnqf hY ik ieh qF srkfrI adfiraF df pRfeIvytkrn
hY aqy nvIN pUMjIvfdI jmfq dy gTn df hI iek rfh hY.
iek mËdUr ny qF ies siQqI ƒ ieMj ibafn kIqf
ik Auh aqy Aus vrgy hor bhuq guwsy hn aqy AuhnF ƒ
iek-dUsry nfl iekwTy ho ky cwlx dI loV hY aqy 'bfgI'
-pr amrIkf qoN iBMn Auh qF ieQoN qwk ik afpxI siQqI
bfry vI kuJ kihx qoN asmrQ huMdy hn, "ajy vI
Ah mrn qoN nhIN zrdy BfvyN kI AuhnF kol kuJ nhIN aqy
iPr vI Auh afpxf sMGrÈ jfrI rwKxgy.
sfry dyÈ ivc hI mËdUrF vwloN vwzy pwDr
AuWqy kfrvfeIaF vwD rhIaF hn. sQfnk ijwqF vyly aksr
AuhnF df aMq afgUaF dIaF igRPqfrIaF aqy AuhnF ƒ
jylHF ivc suwtx ivc hI huMdf hY. ies dyy Ault hux
jd pypr ivc Gwto Gwt pyNzU hflqF ivc suDfr dI srkfrI
nIqI drj hY qF vI iksfnF dy ros ivKfieaF ƒ kuclx
leI vDyryy qÈdwd kIqf jf skdf hY pr qF jy ikqy
Auh kfrvfeI eynI vwzI aqy vwzy pwDr AuWqy hovy ik
Auh lokF df iDafn afpxyy vwl iKwcdI hovy. AuNj qF
AuhnF dIaF kfrvfeIaF Kfs krky aidwK hI rihMdIaF hn.
dsMbr 2005 ivc guaFgzONg pRFq dy zONgjfE ivc AuhnF
20 iksfnF ƒ mfr idwqf igaf sI ijhVy iek pfvr
plFt leI pRFpq kIqI geI ËmIn leI idwqy gey Gwt
muafvjy ivruwD ros pRgt kr rhy sn. ienHF vMzIaF aqy
sImfvF dy bfvjUd AuWQy ipMzF qy ÈihrF ivclI
mËdUr jmfq ivc ieh Bfvnf pfeI jFdI hY ik aijhy
rfh lwBy jf skdyy hn ijhnF nfl ienHF dovF vrgF ƒ
joiVaf jf skdf hY. ies df muwK kfrn ieh hY ik iksfnI
ivc idn-b-idn guwsf vwDdf jf irhf hYY aqyy AuhnF dI
hflq ÈihrI mËdUrF vrgI hI bxdI jf rhI
hY. ihËrq krky ÈihrF ƒ geyy lokF
dI Aumr aqy AuQoN dIaF bdqr hflqF AuhnF ƒ ies
rfh vwl ƒ awgy Dwk rhIaF hn. srgrm kfrkuMn sB
imhnqkÈ jmfqF ƒ lfmbMd krn df Xqn kr rhy
hn qF jo AuhnF ƒ eyykIkrx vwl qoiraf jf sky.
pr ieh sfrf aml bVf lMmF aqy muÈklF Biraf hY
lyikn ies ƒ isrP AuhnF ivcly pfVy ƒ pUr
kyy hI ÈurU kIqf jf skdf hYY.
|