| sMsfr
ivwc hux rfjnIqI dI QF afriQkqf BfrU ho rhI hY, iehI
kfrn hY ik vwK vwK mulkF ivwc rfjsI sbMDF ivwc qxfa
aqy JgVy kfiem rihx dy bfvjUd sB mulk iewk dUsry nfl
afriQk aqy vpfrk sbMDF nUM suDfrn aqy nvIaF bulMdIaF
AuWqy phuMcfAux vwl hI sfrf iDafn kyNdirq kr rhy hn
qF jo duvwly afriQk lfBF dI bdOlq KuÈhflI aqy
qrwkI dy pMD AuWqy awgy vwiDaf jf sky. nfl dI nfl
rfjsI ibKyiVaF nUM vI nijwTx leI Auprfly ho rhy hn
pr ies nUM afriQk afDfr hI awgy qorx ivwc BUimkf inBfa
rhy hn. duvwly mjbUq afriQk aqy vpfrk sbMD hI mjbUq
rfjsI sbMDF df afDfr bx skdy hn. Bfrq dI aijhI soc
qy phuMc kfrn hI Bfrq-cIn, Bfrq pfiksqfn, Bfrq-mIaFmfr,
Bfrq-eIrfn, Bfrq-sRI lMkf, Bfrq-eyÈIan, qy
aPrIkn mulkF dy sbMDF ivwc nvF moV afieaf hY. pr ieQy
asIN cIn aqy pfiksqfn nfl sbMDF ivwc hoey nvyN smOoiqaF
df hI iËkr krFgy.
Bfrq-cIn sbMDF ivwc ivgfV 1962 dI lVfeI vyly ÈurU
hoieaf sI. Aus qoN pihlF Bfrq Br ivwc ‘ihMdI-cInI,
BfeI-BfeI’ df nfarf gUMjdf sI. lVfeI qoN bfad
Bfrq-cIn ivcfly ÈurU hoey srhwdI JgVy ny lgBg
40 sfl qwk Bfrq-cIn sbMDF nUM afpxI vlgx ivcoN bfhr
nhIN inkl idwqf. Bfrq dI afËfdI qoN bfad Bfrq-cIn
sbMDF leI pMcÈIl nUM afDfr bxfieaf igaf sI
pr lVfeI ipwCoN pMcÈIl nUM iksy ny gOilaf qwk
nhIN sI pr hux iPr pMcÈIl hI srhwdI ivvfd nUM
hwl krn leI awgy vwDx df afDfr bixaf hY.
igafrf aprYl dy ieiqhfsk idn Bfrq-cIn ny lMmy smyN
qoN ltkdy af hy srhwdI ivvfd dy inbyVy leI isafsI
mfpZMz aqy asUlF bfry iewk ieiqhfsk smJoqy AuWqy shIN
pfeI hY. dovyN iDrF ies gwl leI vI sihmq hoeIaF hn
ik sfl 2008 qwk dupfsI vpfr 20 arb zflr qoN vwD df
krn leI Xqn kIqy jfx. ies smOoqy dI aihm gwl ieh sI
ik Aus ivwc cIn ny iskwm nUM Bfrq df atutw aMg mMn
ilaf hY aqy Bfrq ny vI spÈt kr idwqf hY ik
iqwbq cIn df aMg hY.
srhwdI ivvfd bfry smJoqy dy anusfr dovF dyÈF
dy ivÈyÈ pRqIinwD ÈFqmeI sihhoNd
dy pMj asUlF, afpsI siqkfr, iewk dUsry dIaF iPkrmMdIaF
qy AumMgf df iDafn rwKx dy afDfr AuWqy Ausfry aqy
sihXogmeI iBaflI leI afpsI slfh-mÈvry jfrI
rwKxgy. dohF iDrf ny iewCf pRgt kIqI hY ik sfry pwDrF
AuWqy aqy sfry KyqrF ivwc dupfsI sbMDF nUM hor mjbUq
kIqf jfvy. dovyN iDrF srhwdI KyqrF ivwc kMtrol lfeIn
dy nfl nfl amn ÈfqI bxfeI rwKx bfry 7 sqMbr
1993 nUM kIqy smJoqy, Bfrq-cIn srhwdI KyqrF ivwc kMtrol
ryKf dy nfl nfl POjI Kyqrf ivwc Brosf AusfrU kdmF
bfry 29 nvMbr 1996 nUM kIqy gey smJoqy dI pflxf krngIaF.
dohF dyÈF ivcfly sbMDF AuWqy ivafpk sihXog
dy asUlF bfry 23 jUn, 2003 nUM kIqy gey aYlfnnfmy
pRqI vcnbwDqf duhrfeI geI hY. dovF uiDrF ny ies gwl
AuWqy vI sihmqI pRgt kIqI hY ik srhwdI ivvfd df jldI
hwl dohF dyÈF dy ihwq ivwc hY. ies leI ies
hwl vfsqy rxnIqk ZMg nfl awgy vwDxf cfhIdf hY. mwqBydf
df pRCfvF dupfsI sbMDF AuWqy nhIN pYx dyxf cfhIdf.
srhwdI ivvfd bfry smJoqy qoN ielfvF dovF mulkF ny
isafsI, afriQk, siBafcfrk qy hvfbfjI dy Kyqr ivwc
11 smJOqy shIbMd kIqy hn. Bfrq dy dOry AuWqy afey
cIn dy pRDfn mMqrI vyn ijafbfE df ienF sB smJOiqaF
qoN bfad kihxf sI ik Bfrq qy cIn ny nvINN sdIvI dosqI
kfiem kr leI hY. cIn Bfrq smyq sfry dwKxI eyÈIafeI
mulkF dy nfl cMgy guaFZ vfly dosqnF sbMD cfhuMdf hY.
siQr qy ivkfs krdf cIn aqy siQr qy ivkfs krdf Bfrq
dohF hI dyÈF dy ihwq ivwc hY. dwKxI eyÈIaf
ivwc amn qy siQrqf smuwcy sMsfr dy ihwq ivwc hY.
ieqy qrHF Bfrq qy pfiksqfn dI vMz qoN bfad Bfrq qy
pfiksqfn ivwc kÈmIr dy msly nUM lY ky pYdf
hoey JgVy, 1965, 1971 aqy kfrigl dIaF jMgF aqy pRmfxU
qjribaF kfrn dovF mulkF dy ivgVy sbMDF nUM lIh AuWqy
ilafAux ivwc vI dovF mulkF dy afriQk muwdy hI vwzI
BUimkf adf kr rhy hn. cMgI gwl hY ik dovF mulkF dI
lIzriÈp ny ies hkIkq nUM pCfx ilaf hY ik dovF
mulkF ivcfly duvwly mjbUq afriQk aqy vpfrk sbMD hI
dovF mulkF dy avfm nUM KuÈhflI aqy qrwkI dy
rfh Ayuwqy agFh vwDx ivwc mhwqvpUrn BUimkf adf kr
skdy hn.
ies rOÈnI ivwc hI pfiksqfn dy rfÈtrpqI
prvyË muÈrwP dy 16 qoN 18 aprYl qwk dy
Bfrq dOry dOrfn dovF mulkF ny iewk sFJF aYlfnnfmf
jfrI krky donF mulkF dy sbMDF nUM iewk nvIN idÈf
pRdfn krn df Xqn kIqf hY.
aYlfnnfmy ivcoN dovy dyÈ dy ÈFqI pRikiraf
nUM sMjIdgI nfl jfrI rwKx, dupfsI lokF df myl imlfp
hor vDfAux, vpfr KolxH leI muwZlIaF iqafrIaF krn aqy
vfd-ivvfd vfly muwidaF Aupr gMBIrqf nfl gwlbfq qorI
rwKx dI Bfvnf AuBrdI hY.
aYlfnnfmy anusfr dovyN dyÈ ies gwl Aupr sihmq
hn ik aMimRqsr qoN lfhOr aqy hor Dfrimk sQfnF leI
CyqI bwsF clfeIaF jfx. ies sfl dy aMq qwk muMbeI qy
krfcI ivwc iewk-dUjy dyÈ dy kONslyt jnrl KolH
idwqy jfxgy. mMuMnfbfE-KoKrfpfr ryl syvf ies sfl buinafdI
ZFcf Ausfr ky pihlI jnvrI 2006 qoN ÈurU kr
idwqI jfvygI. dovyN dyÈ vpfr qy hor kmrÈIal
sbMD mjbUq krn leI jMmU-kÈmIr kMtrol ryKf dy
afr-pfr trwkF nUM lMGx dI iejfjq dyxgy. sRIngr-mujwPrfbfd
bws syvf dy gyVy hor vDfey jfxgy. puxC-rfvlkot qy
kuwJ hor rUt afvfjfeI vfsqy KolHy jfxgy. sr krIk qy
isaficn ivvfd CyqI inptf ley jfxg. y dovyN dyÈF
dy pYtrolIam mMqrI meI mhIny ivwc gYs pfeIp lfeInF
(ierfn-pfiksqfn-Bfrq aqy qurkmyinsqfn-aPgfinsqfn-pfiksqfn
aqy Bfrq) Aupr gwl awgy qorngy. dovyN dyÈ vwzI
KuÈhflI leI iml ky cwlxgy. sFJf afriQk kimÈn
dubfrf srgrm kIqf jfvygf. sFJI ibjns kONsl dI jld
mIitMg hovygI.
AuNj dovyN mulk afpo-afpxy pYNqVy nUM Cwzx leI iqafr
nhIN hn. kÈmIr aqy dihÈqpsMdI dy muwidaF
AuWqy dovF mulkF dy afgU afpxI-afpxI gwl iewk-dUsry
Xfd krvfAuNdy rhy. AuNj dovF mulkF dy afgUaF ivwc
amn leI iml ky kMm krn dI Bfvnf sI.
Bfrq dy ienHF dovF mulkF nfl hoey ieh nvyN smJoqy
dwKxI eyÈIaF dy ies iKqy ivwc nvF aqy qxfa
mukq mfhOl isrjx ivwc mddgfr hoxgy. ies nfl ies iKwqy
dI afriQkqf qy vpfr nUM nvF hulfrf imlygf. lokF leI
KuÈhflI, ruËgfr aqy qrwkI dy nvyN rfh
KulHxgy. afs hY, BivwK ivwc ieh iKwqf kOmFqrI amn
nUM pfeydfr bxfAux ivwc vI afpxI aihm BUimkf inBfeygf.
|