pfiksqfnI
pMjfbI sfihq ƒ Cwz ky bdyÈF ivc rcy jf rhy
pMjfbI sfihq ƒ prvfsI sfihq jF bdyÈI sfihq
vjoN jfixaf, smiJaf aqy aiDaYn hyT ilaFdf jFdf hY. nvIN
aflocnf ivc ies ƒ KuwlHy zuwlHy sMklp zfiesporf,
zfiespoirk cyqnf jF zfiespoirk sMvydnf rfhIN vI smJx
smJfAux df ruJfn hY. ies sfihwq bfry keI gMBIr pRÈn
hn. ijvyN ivdyÈF ivc bYTy sfihqkfr afpxy afp
ƒ prvfsI aKvfAux dI QfvyN muwK Dfrf ivc Èumfr
kIqy jfx dI crcf krdy hn ik Auh pMjfbI bolI ivc hI sfihq
isrjxf kr rhy hn ikAuNik sfihq isrjxf bolI dy mfiDam
hI sfhmxy afAuFdI hY. ies dy nfl dUjf mslf bfhrlI prqI
Aupr rcy gey sfihq dy vrgIkrx df hY. kI ieMglYNz, kYnyzf
aqy amrIkf ivc ricaf igaf sfihq ieko ijhf hI hY jF Aus
ivc koeI buinafdI aMqr-inKyV vI bxdf hY? ivÈvIkrx
dI iqwKI pRikiraf aqy qor sdkf pUMjIvfd vloN isrjy jf
rhy 'globl ivlyj` ivc hwdF srhwdF dI pfrqf AuprMq kI
prvfs df sMklp, pirBfÈf aqy srUp pirvrqq ho jfvygf?
ies qoN ibnF sfihqkfrF dy iek mulk qoN dUjy mulk `c
pRsQfn kr jfx bfad AunHF vloN rcy sfihq ƒ mulkF
dI hwdbMdI nfl bMinaf jfvy jF AunHF vloN pRgtfey anuBv
qihq smiJaf jfvy. ienHF pRÈnF dy nfl hI kuJ gYr
pRrvfsI rcnfkfrF vloN rcy gey prvfsI jIvn ivhfr bfry
sfihq ƒ prvfsI, zfiespoirk jF BfrqI vrg ivc riKaf
jfvy, afidk anykF msly hn ijnHF ƒ ieiqhfsk, isDFqk
aqy ivcfrDfrk rUp ivc nijwTxf ËrUrI hY qF jo ivÈv
dy iviBMn QfvF Aupr vsybf kr rhy pMjfbI mnuwK vloN ricq
sfihq dI sMvydnf, sUJ, ivcfrDfrf aqy idRÈtI ƒ
bfhrmuKI aqy ivigafnk rUp ivc smiJaf jf sky.
ienHF suaflF dy smfnFqr pMjfbI aflocnf ivc ies sfihq
sbMDI pRfpq DfrnfvF pRqI punr soc ivcfr dI vI ËrUrq
hY ikAuNik ienHF DfrnfvF dIaF sImfvF ies sfihq ƒ
smJx ivc rukfvt bx rhIaF hn. imsfl vjoN pMjfbI dy icMqk
zf: aqr isMG dI ieh Dfrnf iDafn dI mMg krdI hY, ''sDfrx
brqfnvI lyKk loV qoN vwD afqm cyqMn aqy afqm icMqq hY.
prMqU sDfrn kYnyzIan pMjfbI lyKk siBafcfrk bOiDkqf qoN
AuqpMn hox vflI nvIN rcnfqmk pRyrxf gRihx krdf pRqIq
huMdf hY. bfkI dyÈF ivc vsdy pMjfbI lyKk ivakqIgq
qOr `qy ikMny pRiqBfvfn ikAuN nf hox, AunHF leI sfihq
afpxy ieklfpy qoN mukq hox df iek sfDn hY, afpxI siQqI
nfl jUJx df nhIN.” zf: aqr isMG dI ieh Dfrnf TIk
pRqIq huMdI hoeI vI crcf dI mMg krdI hY. ikAuNik ieMglYNz
aqy kYnyzf qoN bfhr bYTy rcnfkfrF dI ilKq df aiDaYn
ieh idRV krvf idMdf hY ik Auh isrP qy isrP ieklfpy qoN
mukq hox leI hI Èbd dI isrjxf nhIN kr rhy. ieAuN
ieMglYNz aqy kYnyzf qoN ibnF hornF QfvF Aupr rcy jf
rhy sfihq ƒ 'ieklfpy qoN mukqI` qwk sIimq kr dyxf,
inaFkfrI nhIN hY. ieMglYNz aqy kYnyzf dy nfl nfl iekwly
kfry qOr `qy rih rhy rcnfkfr iksy vI qrHF Gwt nhIN afKy
jf skdy ijs qrHF sivtjrlYNz ivc rih irhf dyv, jpfn ivc
rih irhf primMddr soZI, kInIaf ivc rih cuwky ajfieb
kml aqy iksy smyN amrIkf ivc vsdf iekwlf zf[ jgjIq brfV,
afid. ienHF dI rcnf prvfsI sfihq ivc pRmfixkqf AuqpMn
krdI hY.
prvfs df vrqfrf afriQkqf nfl sMbMiDq hY. ieh isrP bfhrlI
DrqI nfl hI sMbMiDq nhIN iek dyÈ kfl aMdr vI
vfpr irhf hY. prvfs dy vrqfry dIaF jVF asfvyN smfijk
afriQk pRbMD aMdr hn. smfijk afriQk pRbMD dI asfvIN
siQqI ivcoN jdoN mnuwK ivakqIgq qOr `qy vDyrI afriQk
sMpMnqf bfry socdf hY qF Ausƒ Auh DrqIaF, mulk
jF smfj afpxy supinaF dI pUrqI lgdy hn ijhVI Aus dI
afpxI BoieM nfloN vDyry qfkqvr huMdy hn. prvfs dy iekf
duwkf kfrn Dfrimk, rfjnIiqk jF ivakqIgq vI hn prMqU
buinafdI kfrn afriQkqf ivc siQq hn. brqfnvI bsqIvfd
dOrfn vI pMjfbI prvfsI dI mUl tyk afriQk KuÈhflI
hI sI BfvyN pirsiQqIaF ny AunHF dy ivakqIgq mMqvF dI
QfvyN pRfQimkqf dyÈ dI afËfdI ivc pirvrqq
kr idqI sI. ienHF prvfsI lokF dI mUl icMqf prvfs dy
ivKakqIgq sMpMnqf dy Brm qoVdI hI nhIN sgoN AunHF kfrnF
dy ivvyk isrjx leI aijhf kfrj vI krdI hY qF jo mnuwK
gOrv aqy ivqkry rihq jIvn afpxy mulk ivc hI ibqf sky.
ieh prvfs df pihlf Pys hY ijs `c vwzI igxqI ivc prvfsI,
BØfrq dI afËfdI dy mMqv nfl juVy. prvfs
df dUjf Pys dyÈ dI afËfdI AuprMq ÈurU
huMdf hY. ieh mslf pMjfbIaF dy ibhqr afriQkqf qy pdfrQk
KuÈhflI dy ivakqIgq mMqv qwk sIimq ho igaf. ies
krky pMjfbI mnuwK ny pwCm aqy amrIkf hI nhIN sgoN afstrylIaf,
aPrIkn, eyÈIafeI mulkF qoN agFh asQfeI qOr `qy
arb mulkF qwk vI afpxy pYr psfry hn.
sQfeI vsybf pRfpq kr lYx AuprMq, pMjfbI mnuwK ny afpxI
pCfx dy iviBMn pihlUaF ƒ XQfÈkq sQfpq krn
df Xqn kIqf hY. ienHF pCfxF df iek mfiDam Èbd
isrjxf hY. ies Èbd isrjxf dy afpxy pVfa hn ijhVy
BU-hyrvy qoN lY ky aMqr siBafcfrk ivlInIkrx qwk dy hn.
ipCly kuJ smyN qoN ieMglYNz aqy kYnyzf qoN bfad pMjfbI
sfihq df iek hor cricq kyNdr amrIkf bx irhf hY. ieh
ajy afpxy invykly nkÈ isrjx dy aml `coN guËr
irhf hY pRMqU ienHF nkÈF dIaF sImfvF aqy sMBfvnfvF
inscy hI prvfsI pMjfbI sfihq dy Kyqr ivc gOlxXog hn.
ieiqhfsk qOr `qy amrIkf dI DrqI qoN brqfnvI bsqIvfdI
mukqI leI afrMBI lVfeI dOrfn ricaf igaf gdr sfihq BfvyN
prvfsI sfihq dy vrg ivc nf afAuFdf hovy pRMqU ieh sfihq
ieiqhfsk, rfjnIqk aqy ivcfrDfrk mhwqqf vflf hY. amrIkI
DrqI Aupr rcy gey ies sfihq df muwK iÌkr BfrqI
mnuwK, smfj aqy siBafcfr nfl atuwt rUp ivc juiVaf hoieaf
hY. ieh sfihq prvfs dy jIvn nfl sMvfd dI pRikiraf dI
QfvyN BfrqI smfj aqy mnuwK leI bsqIvfdI gulfmI qoN mukqI
df pRvcn isrjdf hY.
prvfs pMjfbI mnuwK leI hmyÈF afpxy duwKF, sMqfpF
aqy afriQk duÈvfrIaF ƒ hrn df supnf irhf
hY. prvfs dOrfn AusdI pUrv imwQq Dfrnf ieh sI ik Auh
afriQk sMpMnqf AuprMq muV afpxI DrqI Aupr suK afrfm
aqy icMqf rihq jIvn bqIq krygf. Aus leI prvfs jIvn df
iek aijhf pVfa aqy siQqI bxdI hY jo vkqI hY. ies mfniskqf
ivcoN Aus dy prq afAux df supnf qy sMklp hY. drasl prvfsI
pMjfbI dy cyqn avcyqn aqy idRÈtI ivc mnuwK df
nhIN sgoN iek sfmMq df supnf sI. muZly prvfsI sfihq
df BU-hyrvy df iek vwzf srokfr ies ivcoN hI jnimaf hY.
ies prvfsI leI bfhrlI DrqI afriQk duÈvfrIaF qoN
mukq df icMnH sI prMqU Aus dy jIvn ijAUx dI ivDI aqy
idRÈtI inrol BfrqI ivcfrvfd dy nYiqk kdr pRbMD
vflI sI. prvfs dI pRikiraf dOrfn hkIkq ivc vfprnf pRiqkUl
ho igaf. jdoN prvfsI mnuwK pirvfrk sMsQf dy jIvn ivhfr
nfl do cfr hoxf ÈurU huMdf hY qF do jIvn idRÈtIaF
dy ByV ivcoN nvyN sMkt AuBrny ÈurU ho jFdy hn.
ies krky BU-hyrvy AuprMq ajnbIaq, irÈiqaF dy
iqVkx df sMqfp, nslI ivqkry, ivakqIgq afËfdI, pirvfrk
sMsQf df iKMzfE, sYks pRqI KuwlH, afËfd smfj, ÈoÈx,
aOrq dI suqMqrqf aqy pIVHI pfVf ijhy smfjk siBafcfrk
mfmly prvfsI mnuwK leI muwK icMqf df ibMdU bx ky afrMB
ho jFdy hn. ieh icMqfvF iekwly ieMglYNz aqy kYnyzf dIaF
hI nhIN. hux amrIkI pMjfbI sfihq aqy QoVHy moty aMqr
nfl hr ivksq pUMjIvfdI pRbMD vfly mulkF vfly mnuwK aqy
sfihq dIaF bx rhIaF hn. smuwcy prvfsI pMjfbI sfihq ivc
kuJ iek rcnfkfrF ƒ Cwz ky ienHF dI pRmuwK aqy sFJI
pCfx ieho nËr afAuFdI hY ik Auh ivksq pUMjIvfdI
smfj aqy siBafcfr ƒ ivcfrvfdI idRÈtIkox
qoN hI dyKdy hn. ienHF rcnfkfrF dI mfnisk sMrcnf arD-ivksq,
jfgIrU kdrF kImqF vfly pRbMD ivcoN isrjI hox krky nYiqk
aqy sdfcfrI ibrqI dI hY ijs nfl ivksq pUMjIvfdI smfj
afriQkqf ƒ Cwzky hornF KyqrF ivc duKFq AupjfAux
vflf hI idKfeI idMdf hY. ijhVy rcnfkfr pMjfb ivc pRgqIÈIl
idRÈtI dy DfrnI jF Kwby pwKI lihr nfl juVy hoey
sn, AunHF ny ienHF smfjF ƒ jmfqI idRÈtI
qoN dyiKaf hY. ies krky AunHF dI rcnf ivc ivcfrDfrk
pihlU vDyry BfrU rihMdy hn.
amrIkI pMjfbI khfxI dI Aumr do dhfikaF qoN vwD hY. ies
smyN koeI pwcI ku dy krIb kQfkfr khfxI isrjx ivc srgrm
hn. ienHF ivcoN keIaF dIaF qF iek qoN vDyry suqMqr kQf
pusqkF vI pkfÈq ho cuwkIaF hn. iehnF pRRkfÈq
pusqkF, sMpfidq pusqkF aqy ivkoilwqry QfvF Aupr CpIaF
khfxIaF dy afDfr Auqy amrIkI pMjfbI khfxI dy nYx nkÈF
dI qlfÈ kIqI jf skdI hY.
amrIkI smfj ivc pRvyÈ df supnf ijMnf luBfvxf
hY Enf hI Aus DrqI Aupr pMjfbI mnuwK df pYr jmfAuxf,
pwkf bfiÈMdf bxnf bhuq duÈvfrIaF Biraf
hY. ieh duÈvfrIaF jIvn aqy mOq df PYslfkun qwq
bxky AuBrdIaF hn. pMjfbI mnuwK dy ies sMGrÈ df
ibrqFqk icqrx amrIkI pMjfbI khfxI df iek pRmuwK srokfr
bxdf hY. amrIkI pMjfbI khfxI dI ipwT BumI ivc pMjfbI
mnuwK df supnf Kfls afriQkqf nfl juiVaf hoieaf hY. ivMgy-tyZy,
jfalsfËI aqy gYr kfƒnI ZMg rfhIN phuMcx df
mslf hornF ivksq mulkF ivc rcy jf rhy ibrqFqk sfihq
df aMg vI hY. prMqU amrIkI pMjfbI khfxI ivc iesdIaF
prqF df sMpUrn smFvyÈ hY. aijhI siQqI nfl sMbMiDq
ribMdr atvfl dI khfxI `qyrI-myrI DrqI` isrP pMjfbI hI
nhIN sgoN hornF grIb mulkF dy lokF dI sUcnf vI idMdI
hY. ijhVy prvfs ivc afpxy jIvn df lkÈ dyKdy hn.
ies khfxI ivc eyÈIan lokF dy nfl mYksIkn vI hn.
ies tolI ivc gYr kfƒnI qOr qy prvfs krn vfly BfrqI,
cInI, pfiksqfnI aqy mYksIkn hn. cfr julfeI amrIkf dI
afËfdI df idn hY. jdoN amrIkI lok afËfdI dy
jÈn ivc ruwJy hoxgy qF ieh lok mYksIko dy bfrzr
`qy kMizaflI krMt vflI qfr hyTF dI jfn joÉm ivc
pf ky amrIkn DrqI Aupr phuMc jfxgy. ies AuprMq jMg Éqm
nhIN huMdI sgoN hor vI duÈvfrIaF df sfhmxf krnf
peygf. prMqU AuhnF leI amrIkI DrqI svrg dy supny dI
inaFeI hY. ijQy Auh anykF duÈvfrIaF Jwl ky vI
phuMcxf locdy hn. ies sMGrÈ dy anykF vyrvy amrIkI
pMjfbI khfxI ivc ibrqFqk vyrivaF vjoN sfhmxy afAuNdy
hn. pwky pYrIN hox leI muwl df ivafh (amrjIq drdI-“amrIkf
hor” , pRo: hrBjn isMG – “ibn isMgy
sfnH” ) pwky pYrIN hox qwk mF df mr jfxf (amrjIq
drdI- “mF, moh qy amrIkf” ) iÈwp
rfhIN pRvyÈ krky virHaF qoN ruldy nojvfn (rfxI
ngyNdr - grIn kfrz) afidk khfxIaF ivc pMjfbI mnuwK dy
pwky hox leI sMGrÈ dOrfn apxfey ZMg qrIikaF ƒ
ichnq krdy hn. ienHF khfxIaF df rcnfqmk ivvyk pMjfbI
mnuwK dy isrV ƒ qF pRgt krdf hI hY, nflo nfl pMjfbI
mnuwK dy ivksq pUMjIvfd dI pdfrQk KuÈhflI dI
imwQ df gulfm bx jfx vwl sMkyq krdf hY. ieh mnuwK pUrv
imQq Dfrnf anusfr smJdf hY ik sMGrÈ AuprMq Ausdy
sMqfp, duwK aqy gurbq df aMq ho jfvygf. ieh AusdI ivakqIgq
KuÈhflI nfl juVy supny dI dyx hY. prMqU ieh mihj
Brm cyqnf hY. ikAuNik pUMjIvfd jy mnuwKI ibhqrI df mfzl
hovy qF ies smfj dy mfzl ivruwD bdl dI cyqnf hI pYdf
nf ho sky. dUsrf, ieh Brm cyqnf prvfsI mnuwK ƒ
pUMjIvfd dI vrosfeI AupBogqf dy Kljgx ivc vlIn kr idMdI
hY. ivksq pUMjIvfd (amrIkI smfj) df pdfrQk afqMk mnuwK
df Gfx kr idMdf hY prMqU jgIrU mfniskqf df pMjfbI mnuwK
pdfrQk KuÈhflI dy supny nfl lbryj ivksq pUMjIvfd
ivc afpxy hox-QIx dy arQF dI cyqnf qoN vFJf hY. ies
krky hI pUMjIvfd kdr pRbMD jdoN Ausdy jfgIrU ivÈvfÈF,
nYiqk kdrF kImqF aqy afdrÈF ƒ qRyVdf hY
qF ivrlfp qy rudn qoN ibnF Aus kol kuJ nhIN huMdf. ieh
vDyry krky pirvfrk sMsQf dy tuwtx vyly jF nvIN pIVHI
dy pUMjIvfdI kdr pRbMD dy anusfrI hox vyly qRfsidk sMvydnf
qwk phuMc jFdf hY. igafnI krnYl isMG dI khfxI 'byvqn`
ies pwKoN iDafn Xog hY. ies khfxI df kyNdrI pfqr drÈn
jo ikwqy vjoN ieMjInIar hY, kfƒnI qOr `qy prvfs
Dfrn kr lYNdf hY. Aus dI pirvfrk iekfeI ivc AusdI pqnI,
do lVky qy iek kuVI hn. drÈn qy Aus dI pqnI afpxy
bwicaF koloN BfrqI afdrÈk aqy nYiqk kdrF kImqF
vfly bwicaF dI AumId krdy hn, prMqU vfpr ies qoN Ault
jFdf hY. vwzf muMzf aPrIkn kuVI nfl muhwbq `c pY jFdf
hY, Cotf muMzf guaFZx kuVI moinkf nfl anYiqk siQqI `c
dyK ilaf jFdf hY aqy kuVI pfiksqfnI muMzy nfl pRym cwkr
`c hY. ieAuN Dfrimk, pirvfrk aqy nYiqk qOr `qy nvIN
pIVHI df ivakqIgq afËfdI aqy PrI susfietI dy nF
hyT ipqrI-swqf qoN mukq hoxf smuwcy irÈiqaF dI
ivafkrx aqy pirvfrk sMsQf ƒ BMg kr idMdf hY. ies
sfry iqVkfa ivcoN jo qRfsidk hflq pYdf huMdI hY, Auh
pMjfbI mnuwK dI hoNd, siQqI, idRÈtI aqy cyqnf
df XQfrQk nmUnf bx jFdI hY.
“ikho ijhI klcr ivc af Psy asIN? `` surjIq cuwp
qoV ky bolI.
“klcr jF dldl? `` drÈn ny Ausy qrHF icMqfqur
hoey huMgfrf Biraf.
“drÈn! myrf nhIN hux jI krdf iek ibMd vI
ieQy rihx ƒ. ikAuN nf afpxy vqn muV cwlIey?``
“ikhVy vqn surjIq? EQy ijwQy sfzy leI nPrq qoN
ibnF kuJ vI nhIN? ijQoN dy aihsfn-PrfmoÈ lok
sfzy svfgq vfsqy, bldy tfierF dy hfr leI bYTy hoey aY.``
qy iek byvqn hox df aihsfs AuhdIaF awKF ivcoN Clk ipaf.
AuNj qF ieh cyqnf prvfsI pMjfbI glp df hI muwK srokfr
hY ikAuNik jfgIrU idRÈtI aqy ivksq pUMjIvfdI
idRÈtI dy ies tkrf sdkf iek tuwt Bwj dI pRikiraf
inÈcq vrqfrf hY. prvfsI pMjfbI mnuwK dI klipq
ieCf mUlk siQqI jdoN ies tuwt Bwj dI pRikiraf ivcoN
gujrdI hY qF Auh vfps prqx dy aml ƒ qrjIh dy ky
afpxI bcI KucI nYiqkqf ƒ sMBfl lYxf cfhuMdI hY.
prMqU ieh sMBv nf hox krky Auh qRfsidk Bfvnf qoN agFh
nhIN qurdI. ieAuN amrIkI pMjfbI khfxI ivc bhuqfq XQfrQk
pRivrqI qwk sIimq hY. ikAuNik rcnfkfr dI idRÈtI
aflocnfqmk XQfrQvfdI nhIN.
glp XQfrQk suBfa aqy sMrcnf df hox krky smfjk irÈiqaF
ivcoN afpxf srUp pRfpq krdf hY. ies krky irÈiqaF
dI hr sMsQf df qfxf-bfxf glp ivc vDyry iqwKy rUp ivc
pyÈ huMdf hY. ies pyÈkfrI ivc smfjk pRbMD
dy suBfa df igafn hI nhIN huMdf sgoN smfjk pRbMD aMdrly
mfnvI irÈiqaF dy ivvyk df vI pqf lgdf hY. hr
smfjk pRbMD aMdr smuwcIaF sMsQfvF df srUp aqy nYWtvrk
smfjk pRbMD dy anusfr hI huMdf hY. Aus pbMD dI rfjnIqI
hI ieho huMdI hY ik irÈiqaF dI hr sMsQf Aus pRbMD
ƒ inaFiek iswD kry. amrIkI pMjfbI khfxI ivc ienHF
mnuwKI irÈiqaF aqy qRfsidk vyrvy prvfsI pMjfbI
ibrqFqk sfihq ƒ ivsqfr idMdy hn. pMjfbI mnuwK ƒ
amrIkI smfj dI pdfrQk aqy AupBogI ibrqI ny afcMiBq hI
nhIN kIqf sgoN Aus aMdr bcI-KucI mfnvqf ƒ vI Éqm
kr idqf hY. jfgIrU kdr pRbMD ivcoN igaf mnuwK jdoN pUMjIvfdI
kdr pRbMD ivc KuwlH ƒ mfxdf hY qF Auh ies KuwlH
df gulfm ho ky AupBogI ibrqI qihq Auh sfrIaF aiqRpq
aqy vrijq kfmnfvF dI pUrqI vwl ruicq ho jFdf hY. prvyË
sMDU dI khfxI 'isrP iek vfr` pMjfbI mnuwK ivc 'icwtI
cmVI` vfly qn dI kfmuk Auqyjnf ƒ drsfAuNdI hY.
ieh mnuwK dyh AupBogqf ivc Kicq ijQy afpxI pqnI Aupr
ihMsf ZfhuMdf hY AuQy hr qrHF dI nYiqkqf, mfnvqf qoN
vI munkr ho jFdf hY. ieAuN gurpRIq DflIvfl dI khfxI
'mstYNg rYNc` ivc pMjfbI mnuwK dI kfmuk aiqRpqI df mfrimk
ibrqFq hY ijhVf amrIkn DrqI Aupr iesqrI dyh Bog ƒ
afpxI bhuq vwzI pRfpqI mMndf hY. ies dy smfnFqr hor
ibrqFqkfr vI irÈiqaF ivc ivksq pUMjIvfd duafrf
pYdf kIqI suafrQI, mOkfpRsq qy lflcI ibrqI df ieËhfr
krdy hn. hrI isMG iZloN dI khfxI 'afpxy prfey lok` ivc
nÈeI prvfsI nfl ivafhy jfx Aupr aOrq Aupr ho
rhI ihMsf aqy pirvfrrk sMsQf df BMg hoxf, brijMdr kOr
iZloN dI khfxI 'Èfmo lMbVF dI` ivc lflcI prvfsI
vloN kIqy ivafh AuprMq Ausdy sfry gihxy-gwtyy ƒ
hVwp ky kql kr dyxf, gurpRIq DflIvfl dI khfxI 'Drq prfeI
lok afpxy` ivc afriQkqf dy kfrn irÈiqaF dI grfmr
df hI bdl jfxf, afid pirvfrk sMsQf ivc pY rhIaF zUMGIaF
qRyVF ƒ ichnq krdIaF hn. ienHF khfxIaF df rcnfqmk
ivvyk icMqnÈIl ieAuN hY ik ivksq pUMjIvfd prvfsI
mnuwK ƒ qoV BMn ky aijhf bxfAux dy afhr ivc hY
ik mnuwK svY-kyNdirq, mOkfpRsq, suafrQI, afriQk-jIv
hox qwk Gt jfvy. dUsrf, Auh ivksq pUMjIvfd dI bylgfm
ivakqIgq afËfdI aqy AupBogI nYiqkqf ƒ mnuwKI
suqMqrf df XQfrQ smJ lvy. ies krky sDfrn prvfsI pMjfbI
mnuwKc df avcyqn ies suqMqrqf dI BrmI imwQ ƒ hI
aslIaq ivc rUpFqirq krky ivksq pUMjIvfd dI smfijk sMrcnf
df anusfrI bx jFdf hY.
ivksq pUMjIvfd ijs afdrÈk pirvfrk sMsQf aqy irÈiqaF
ƒ qoV BMn irhf hY, AunHF dy smfnFqr ijhVy nvyN
irÈiqaF ƒ bdl vjoN isrj irhf hY AunHF dI
cyqnf vI amrIkI pMjfbI khfxI ivcoN imldI hY. pqI pqnI
dy irÈqy dy smfnFqr 'rUh df irÈqf` jF
'rUh df hfx` ivksq pUMjIvfd df vrosfieaf irÈqf
hY. ieh irÈqf aYnf bylgfm hY ik ies ivcoN siBafcfrk
kdrF kImqF qF Kfrj hn hI, Aultf ieh irÈqf smfjk
aqy pirvfrk ijMmyvfrI qoN vI mukq hY. ies irÈqy
dy Dur aMdr ijsm, kfm ÈoÈx, ihMsf aqy
aijhI bylgfm afËfdI hY ijs pRqI nf hI mnuwK aqy
nf hI smfj jvfb dyh hY. ies pwK qoN prvyj sMDU dI khfxI
'rUh df hfx` ivÈyÈ crcf dI mMg krdI hY.
ies khfxI dI kyNdrI pfqr ÈYrn ijhVI isrÌ
pMdrF sfl `c hI do jOVy bwicaF dI mF bx jFdI hY. Aus
dI afËfd ibrqI pirvfrk sMsQf df hI Gfx nhIN krdI
sgoN ivksq pUMjIvfd dy KuwlH Klfsy smfj dy ivvyk dI
isrjxf vI krdI hY. ÈYrn df ieh vfrqflfp ivksq
pUMjIvfd vloN isrjy jf rhy irÈiqaF ƒ hI
pirBfÈq krdf hY.
“nhIN, ijMmI ieË mfeI ihstrI[[[[ mYN mfeIkl
nfl ivafh kr rhI hF. [[[[ ijMmI nfl myry srIirk sbMD
cMgy sn[[[ hI vfË ey guwz lvr bt nft ey guwz prsn[[[
XU no vwt afeI[[[ mIn? `` iek mF, do bfp, iqMn bwcy
aijhf guMJldfr pirvfr BivwK ivc ikho ijhf hovygf? iek
bhuq hI sMvydnÈIl aqy sFsikRqI leI vMgfr Biraf
pRÈn hY. ivksq pUMjIvfd munfPy dI ibrqI Aupr
kyNdirq AupBogqf ƒ ieMnf plfr idMdf hY ik AuQy
smfjk sMsQfvF aqy irÈqy siQrqf anuÈfÈn
aqy ijMmyvfrI qoN mukq ho jFdy hn. ieQy phuMc ky mnuwK
leI dyh, smfjk siBafcfrk hoNd nhIN rihMdI sgoN AupBogqf
dI vsqU qwk Gt jFdI hY. ies AupBogqf ivcoN rUh df irÈqf
aqy mn dI ÈFqI rfhIN, vrqmfn ƒ jÈnIaq
qwk sIimq kr idqf jFdf hY. aijhy irÈqf pRbMD
ivc homo jF lYjbIan vrgy irÈiqaF ƒ kfƒnI
qOr `qy Ëfiej Tihrfieaf jFdf hY. aijhy irÈiqaF
bfry prvyË sMDU dIaF do khfxIaF 'sOkx` aqy 'sYNzI
iPr Audfs hY` pVHnXog hn. ieh irÈqy mnuwK duafrf
isrjq irÈiqaF qoN ienkfr krky ivcfrDfrk qOr qy
ivksq pUMjIvfd dI ivakqIgq afjfdI ƒ vDyry inaFkfrI
bxfAux ivc rol adf krdy hn. mnuwK aqy smfj df smuwcf
sÌr pRikRqk jgq qoN sFsikRqk jgq dI isrjxf hY
aqy ies jgq ivc mnuwK dI srvpwKI mukqI df mslf hY. prMqU
ivksq pUMjIvfd ivc ivakqIgq afËfdI dy nF hyT mfnvIkrn
aqy smfjIkrn dI pRikiraf dI QfvyN ijs pRikRqk KuwlH-zuwlH
dy irÈiqaF dI isrjxf ho rhI hY Aus dI rfjnIqI
aqy ivcfrDfrf ƒ smJxf ËrUrI hY.
amrIkI smfj dI AupBogI ckfcOND ny ijQy irÈiqaF
dy arQF ƒ muwZoN suwZoN bdl idqf hY AuQy mnuwK
AupBogI klcr df afp hI Kfjf bxI jf irhf hY. duKFq ieh
hY ik mnuwK jfx ky vI cyqMn nhIN ho irhf. prvfsI mnuwK
ies AupBogI klcr ivc pdfrQk afqMk df ilqfiVaf ipaf hY.
prMqU ies lqfV pRqI sDfrn pMjfbI mnuwK dI sMvydnf ivrlfp
qy rudn ivc Aus smyN bdldI hY jd Aus nfl GtnfvF GtdIaF
hn. ieh mnuwK ieMnf svY kyNdirq hY ik Auh amrIkf dI
afriQk gqI ivc svY qwk suMgV igaf hY. ies suMgyV ivc
Auh ivksq pUMjIvfd dI isrjI afËfdI aqy suqMqrqf
dI imQ dI Brm cyqnf ƒ Ësn vjoN lY irhf hY.
jfgIrU sMvydnf vrosfieaf pMjfbI mnuwK ivksq pUMjIvfd
dI gulfmI ƒ Ësn vjo svIkfr irhf hY. ies svIkfr
ivc AusdI afpxI spys ikwQy hY, ies msly ƒ Auh afpxI
cyqnf df aMg hI nhIN bxfAuNdf. drasl prvfsI pMjfbI mnuwK
dy avcyqn ivc DnhIxqf qy gurbq ny Ausƒ pdfrQkqf
dy guMJldfr cwkr ivc pf ky bfkI sB vrqfiraF nfloN qoV
idqf hY. Auh isstm df Kfjf bx jFdf hY.
zf: gurbcn df iek hvflf bhuq muwlvfn hY, “iehI
swc hY jnfb zfktr sfihb buwDjIvI jI, jo kuJ asIN lYx
afey eyQy ds hËfr mIlF dI ivwQ gfh ky, lY ilaf.
ies dI Éfqr mYN do vfr jylH kwtI, nklI ivafh
krvfieaf qF ieh do hIry vrgy kfky pYdf hoey, sfly sUr.
bMdf jo cfhuMdf AuhI pfAuNdf eyQy, iksy ÈYa dI
mnHfeI nhIN. iehI kmfl hY ies dyÈ df. imhnq kro,
jo mMgo so pfE. koeI ivqkrf nhIN. jo duwD kilMtn pINdf
AuhI duwD krmjIq nlvf ny pIxf. bMdf duwD hËm qF
krdf pr eyQy dI BkfeI `c afp hËm hoeI jFdf. iehI
hY amrIkI bulblI ik bMdf sB kuJ pf ky vI afp hËm
hoeI jFdf.” ies hËm hox dIaF prqF aqy ivDIaF
vwKrIaF hn pr pRikiraf AupBogqf ivc Kicq hox dI hY.
ies ivc mnuwK inafsrf, iekwlf, ajnbI bx jFdf ey ijs
krky amrIkI pMjfbI khfxI dy bhuqy pfqr ies AupBogI siQqI
dy afqMk df iÈkfr hn. ieh mnuwK ivksq pUMjIvfd
dI hoxI ƒ pRvfn krdy hn ikAuNik afriQkqf ny sB
qoN pihlF ienHF ƒ apfhj kIqf sI iPr ies afriQkqf
dy sMqfp `coN inklx leI ieh hornF vrqfiraF aqy pwKF
qoN apfhj ho gey. ieAuN ies mnuwK df gOrv aqy spys mr
muwk jFdf hY. ieh mnuwK amrIkI smfj dy ieiqhfs df iÈkfr
bx jFdy hn. ieh iksy ieiqhfs dI isrjxf nhIN krdy sgoN
ieiqhfs ienHF nfl Gtdf hY. ieiqhfs dy afqMk df iÈkfr
ieh mnuwK rudn, ivrlfp aqy vydnf krdy hn. ies sMbMD
ivc gurpRIq DflIvfl dI khfxI 'jUT` bhuq mhwqvpUrn hY.
ies khfxI dI kyNdrI pfqr pMjfbx sYmI ivksq pMjfbI pUMjIvfd
ivc jMmI plI hoeI sMqfp BogdI hY. khfxI ivc prvfsI mnuwK
aqy ivksq pUMjIvfd dI mfniskqf df dvMd vI pRgt krdI
hY. ies khfxI dI jitl sMrcnf ivc jfgIrU mrd hAUmy, mrdfvIN
swqf, aOrq dI afËfdI ivcoN inkldf Ausdf ÈoÈx,
mrd dI AupBogI ibrqI, jfgIrU sMvydnf ivcoN inkilaf Pokf
afdrÈvfd, amrIkI smfj ivc mnuwK df vsqU qIk Gt
jfxf, afidk prqF icMqnI syk vflIaF hn. ieh TIk hY khfxIkfr
afdrÈk nYiqkqf nfl lbryË hY prMqU Auh AupBogqf
ivc Kfjf bxI iesqrI df duKFq isrjx ivc sPl hY. ies khfxI
dy inmnilÉq vfrqflfp AupBogqf dy afqMk dyy iÈkfr
pfqr aqy prvfsI mnuwK dI mfniskqf pRqI sUKm sMkyq krdy
hn -
“cMgy qF ieh vI nhIN[[[[ pr afpixaF nfloN cMgy
ny[[[ ieMnHF ƒ myrI ipClI iËMdgI nfl vfsqf
nhIN[[[ qy myry kwlH df iPkr nhIN[[[ pr afpixaF ƒ
myrI ipClI ijMdgI Kurc ky suafd afAuNdf qy aijhy lok
mYƒ cMgy nhIN lgdy.``
“agr vkq myry hwQ af jfey qF golI mfr idaF afpxy
bfp ƒ[[[ Drm df pwkf[[[[ gurUduafry dy pRDfn[[[
nIlI pwg qy lMmI dfhVI vflf myrf bfp[[[[ jIhny dunIaF
df koeI burf kMm nhIN Cwizaf pr myry ipafr ƒ Aus
Drm dI blI cfVH idqf. ``
“jIa qF myrf vI krdf ik ivafh krF[[[ pr ikQoN
lwBF Auh afdmI ijhVf mYƒ ipafr kry[[[[ myry nfl
ivafh kry[[[[ qUM afp dws kOx krygf myry nfl ivafh[[[[
mYN iksy dI CwzI hoeI[[[[ iksy dI jUT[[[[.``
AupBogqf dy afqMk df iÈkfr ieh mnuwK guMm guafc
jfxf cfhuMdf hY ikAuNik ieiqhfs dy iek rUp ny jo kuJ
afËfdI dy nf Aupr ies ƒ idwqf sI, Ausy afËfdI
ny iesƒ KyrUM-KyrUM kr idqf hY. ies nfl ieh afiqMkq
qF hY pr ies afqMk dIaF jVHF, kfrnF pRqI sucyq nhIN
aqy nf hI ienHF jVHF dI qlfÈ leI cyqnf dy rsqy
`qy hY. ies krky hI amrIkI pMjfbI khfxI prvfsI pMjfbI
mnuwK dy sMqfp ƒ bfrMbfr AuTfAuNdI hY prMqU ivksq
puMjIvfd dI smuwcI amfnvIkrn dI pRikiraf ivruwD dsqpMjf
nhIN lYNdI. ies krky hI bhuqI amrIkI pMjfbI khfxI irÈiqaF
dI tuwt Bwj, suafrQ, lflc afidk msilaF ƒ AuBfrky
Aus pRqI vydnf meI hUk AucfrdI hY. ies khfxI ivc rfjnIiqk
jF ivcfrDfirk srokfr pRmuwKqf hfsl nhIN krdy ikAuNik
amrIkn DrqI ƒ pMjfbI mnuwK krm BUmI nhIN bxfAuNdf.
Auh ivksq pUMjIvfdI smfj aqy kdr pRbMD ƒ svIkfr
hI kr skdf hY. ies krky ies khfxI ivc ivksq pUMjIvfdI
dy ivruwD afpxf ivroD bhuq Gwt rijstr huMdf hY.
amrIkI pMjfbI khfxI dy srokfrF ivc aOrq dI duKFqk siQqI
dy vyrHvy vDyry iqwKy hn. iek qF ieh aOrq pMjfbI jfgIrU
sMvydnf aqy mfniskqf ivc kdy ÈoiÈq huMdI
hY aqy kdy ivksq pUMjIvfdI kdr pRbMD dI ihMsf df iÈkfr
huMdI hY. Ausdy asiqqv df mslf bhuq pycIdf hY ikAuNik
prvfsI mnuwK vFg Aus dI afpxI spys ivksq pUMjIvfdI kdr
pRbMD anusfr jMmI plI hY Auh pUrvly kdr kImq pRbMD qoN
qF ivroh krdI hY pRMqU nvyN kdr pRbMD ivc vI ÈoÈx
qoN mukq nhIN hY. aOrq dy ÈoÈx aqy ihMsf
nfl sMbMiDq khfxIaF ivc imMnI gryvfl dI 'do qsvIrF iek
Prym`, guwzI iswDU dI 'byvsI`, mnjIq kOr syKoN dI 'brP
dy Prym `c Duwp aqy 'ibgfnI ipafs`, prvyË sMDU
dIaF 'vylF, ruwK qy irÈqy` aqy 'DIaF`, amrjIq
kOr pMnU dI 'mrd jMgl kwtdf rhygf` affidk khfxIaF hn.
iehnF khfxIaF ivc aOrq lfcfr, inafsrI aqy siQqI df iÈkfr
bxdI hY. iehnF khfxIaF df crnfqmk ivyvk aOrq pRqI hUk
qF pYdf krdf hY prMqU Ausƒ siQqI dI XQfrQk cyqnf
nhIN idMdf. jy ikDry aOrq cyqn aqy ivdroh vwl agrsfr
huMdI hY qF Auh isstm dI smJ qoN korI hox krky mrd ivroDqf
ƒ pRmuwK rUp `c sQfpq kr idMdI hY. ieh ies khfxI
df ivcfrDfrk sMkt bx jFdf hY ijs nfl khfxI pRqIkrm aqy
bdlf lAU Bfvnf qwk sIimq ho jFdI hY qy Auh nf pRiq-AuWqr
bxdI hY qy nf hI mukqI leI ivcfrDfrk sMvfd isrjxf. ies
df pRmuwK kfrn prvfsI rcnfkfr dI idRÈtIgq sImf
`c pRqIq huMdf hY. pMjfbI mnuwK dI sMrcnf aMdr aijhf
nYiqk kdr pRbMD hY ijsny AusdI idRÈtI ƒ
aflocnfqfmk aqy bfhrmuKI nhIN bxn idqf. ies krky prvfsI
pMjfbI ibrqFqkfr ivcfrvfdI idRÈtI qoN hI sMqfp
df icqrx krky duK, rudn, ivrlfp dI isrjxf krI jFdf hY.
sMqfp ipCy kfrjÈIl pRbMD bfry soc, ivcfr, icMqn
nhIN krdf. isstm duafrf AuqpMn sMqfp duKFq dI jitlqf
qoN ivrvy rih jfx krky ies khfxI ivc duwK drdF dI sUcnf
qF imldI ey prMqU iehnF bfry igafn dI Gft iqwKy rUp
ivc rVkdI hY.
amrIkI pMjfbI khfxI ivc kuJ ku rcnfkfr hI hn ijhVy amrIkI
smfj dI jitlqf, guMJldfr bxqr ƒ ivcfrDfrk aqy bfhrmuKI
rUp ivc smJdy hn. ienHF rcnfkfrF dI pRfpqI amrIkI smfj
dI smJ dy nfl sMvfd ivc hY. sB nfloN vDyry smrwQf nfl
zf: jgjIq brfV ny amrIkI jIvn jfc, AuQy dy mnuwK dI
pCfx aqy jitl irÈiqaF dI pCfx kIqI hY. Aus dI
pusqk 'vfpsI` do dhfky bIq jfx qoN bfad vI pRmfixk aqy
pRsMgk hY. Aus dI invyklI pCfx df iek kfrn ieh hY ik
Aus ny afpxy anuBv aqy bOiDkqf ƒ glp dI BfÈf
aqy pRqIkmeI sMsfr vjoN ichnq kIqf hY. Aus dIaF khfxIaF
vfpsI, nIly KMBF vflf klfk, lfl inÈfn, purfxf
iklf, nfdrÈfh, mfiDam afpxy aMdr zUMGf icMqn
aqy dfrÈink soJI smoeI bYTIaF hn. 'purfxf iklf`
khfxI amrIkI rfjnIqI pRbMD dI kTorqf, vihÈI aqy
ihMsk ibrqI df icqrn krdI hoeI AusdI sMGxI jkVbMd qoN
sucyq krvfAuNdI hY. dUsrf, Aus aMdr pnp irhf ivdroh
smJ dI pwDr Aupr socx icMqn vflf hY. AunfdrÈfh”
khfxI mrd dI Bog ibrqI ƒ pRgtfAuNdI hoeI aOrq dy
asiqqv dI khfxI hY ijs ivc Auh aOrq dy ÈoÈx
ƒ nfdrÈfh dy pRqIk rfhIN ihMsf qy Ëbr
rfhIN rfjnIiqk arQF nfl sMbMiDq krky vDyry ivcfrDfrk
aqy arQ BrpUr bxfAuNdf hY. 'mfiDam` khfxI mnuwKI siQqI,
mnuwKI kfmnf dI aijhI jitl khfxI hY jo kfmnf ƒ
pRgtf ky mnuwKI mfniskqf dI guMJl ƒ AuBfrdI hY.
zf: jgjIq brfV dI khfxI pRiqkrm nhIN bxdI sgoN pRqIkI
BfÈf rfhIN aijhf pRvcn bxdI hY ijhVf ivrlfp,
AudryvF, rudn qoN mukq ho ky mnuwKI asiqqv pRqI mhwqvpUrn
pRÈn CyVdI hY. Aus dI khfxI ivc anykF dfrÈink
iPkry icMqnI syk pYdf krdy hn.
“pusqkF dy awKr qfry ikAuN hn? sUrj ikAuN nhIN.
``
“BuwKy pMCI gIq nhIN gfAuNdy. ``
“ajnbIaq mfhOl ivc nhIN huMdI, mfhOl pRqI sfzy
sMbMDF ivc huMdI hY. ``
“iksy sfieMsdfn df krqwv hfdisaF pRqI Bfvuk hoxf
nhIN sI. sgoN hfdisaF dy afDfr `qy iËMdgI dy nvyN
arQ lwBxf sI.”
ieho ijhy icMqnI vfk Aus dy kQf sMsfr ivc AusdI rcnf
idRÈtI df pRmfx idMdy hn. zf: jgjIq brfV dI khfxI
mfnvI siQqIaF dI jitlqf ivcoN mnuwKI asiqqv dy ivvyk
ƒ jgfAuNdI hY. ies ivvyk dy smfjk, rfjnIiqk aqy
mnoivigafnk pfsfr hn. ienHF rfhIN amrIkI smfj dI jitlqf
ƒ smiJaf jf skdf hY.
smrwQfvfn aqy sMBfvnfvF BrpUr amrIkI pMjfbI khfxI ivc
dUsrf AuWBrvF nf prvyË sMDU df hY. ies ny amrIkI
smfj dI jitlqf ƒ glp ibMb ivc rUpFqirq krky gMBIr
pRÈn AuTfey hn. Aus dy ivrqFq dI muwK ivÈyÈqf
ivcfrDfrk qOr `qy ieh hY ik ivksq pUMjIvfd iks qrHF
mnuwKI mn dI sMrcnfkfrI krdf hY. ies sMrcnfkfrI ivc
mnuwK ikvyN Aus pRbMD df anusfrI bx jFdf hY. mnuwKI
jIvn ivc vfpr rhy duKFq qy Aus duKFq qoN pYdf hoeI mfniskqf
prvyË sMDU dy ibrqFq df muwK srokfr hY. Aus dI
khfxI ivc aOrq dI hoNd pRqI vI sMvfdk msly hn. Aus dI
khfxI df glp ibMb suwK-duwK, KuÈI-gmI aqy ipafr
nÌrq dy sFJy-smilq rUp `coN AudY huMdf hY. ieAuN
AusdI khfxI ivc keI XfqrfvF iekwTIaF qurdIaF pRqIq huMdIaF
hn. ivcfrDfrk qOr qy Aus dI klfqmk pRfpqI ivc myrI lUMmVI,
kMqmnI, tuwtdy qfiraF dI cIK, isrÌ iek vfr, 'vylF,
ruwK dy irÈqy`, byGry, qyrf rwb myrf rwb, DIaF
hn. ienHF khfxIaF ivc jfgIrU sMvydnf dy nfl nfl ivksq
pUMjIvfd duafrf isrjI mfniskqf df sMvfdk icwqr hY. AusdI
ivDI vrxn dI nhIN sgoN sMvfdI ibrqFq dI hY. Ausdf kyNdrI
srokfr mnuwKI mfniskqf dy iviBMn psfrF dI pyÈkfrI
hY ijs nfl amrIkI pMjfbI khfxI smirD hoeI hY.
ies lVI ivc qIjf ibrqFq pRo: hrBjn isMG hY ijs dI iek
pusqk “ibn isMgy sfnH” qy dUsrI sih sMpfdq
“supny aqy sMqfp” ny amrIkI pMjfbI khfxI
dI vwKrI idK bxfAux ivc iek rol inBfieaf hY. pRo: hrBjn
isMG Kwby pwKI rfjnIqI aqy mfrksvfdI idRÈtIkox
qoN amrIkI smfj ƒ dyKdf hoieaf Aus dy pUMjIvfdI
ikrdfr Aupr iDafn kyNdirq krdf hY. amrIkI smfj ƒ
Auh iek sfmrfjI dys vjoN pirBfÈq krky Ausdy afpxy
lokF qoN lY ky kOmFqrI pwDr qwk AuqpMn kIqI ihMsf dIaF
iviBMn prqF ƒ afpxy glp ivc pyÈ krdf hY.
AusdI khfxI dI muwK sur rfjnIiqk cyqnf dI hY. ies cyqnf
sdkf Auh amrIkI smfj ƒ ihMsk, jbr aqy ÈoÈx
dy pRbMD vjoN AuBfrdf hY. Aus dIaF khfxIaF ibn isMgy
sfnH, ividaf vpfrI, icMqk, stfp iewt, pfrdrÈI
aqy “pfgl mOsm Twg inËfm” afid ivcfrDfrk
qOr `qy amrIkI pRbMD ƒ amfnvI pRbMD vjoN icwqr
ky Aus duafrf kIqy jf rhy jbr ƒ pyÈ krdIaF
hn. ies khfxI dI ieh pRfpqI hY ik ieh Dfrimk jF nYiqk
afdrÈk kdrF kImqF qy AupBfvk ivrlfp qoN mukq
hn. ienHF khfxIaF dI ipwT BUmI ivc pUrv-iswD ieh Dfrnf
hY ik pUMjIvfd df ikrdfr munfPyKor aqy ÈoÈxI
hY. ies sdkf AusdI khfxI burfeIaF Aupr kyNdr kr jFdI
hY.
khfxI 'ividaf vpfrI` ivc Auh BfrqI ivvsQf dy isrjy mnuwK
ƒ jdoN ivksq pUMjIvfd kdr pRbMD dy snmuK krdf hY
qF ies mnuwK dI hIx Bfvnf qF pRbl huMdI hI hY pRMqU
Aus dI nYiqk isiKaf aqy sdfcfr pRqI bxfey pYmfny vI
KyrUM-KyrUM ho jFdy hn. ies mnuwK leI ividaf ividaf
lYxf/dyxf afdrÈk kdr hY. prMqU ivksq pUMjIvfd
ivc ieh vpfr dI vsq hY. aiDafpk syljmYn hY. BfrqI aiDafpk
df sdfcfr qy ividaf pRqI smuwcf ivDI ivDfn asPl ho jFdf
hY. drasl pUMjIvfd dI Dn iewkqr krn dI ibrqI sdkf koeI
vI Kyqr afdrÈk nhIN rihMdf. ieh pUMjIvfd hr qrHF
dI sMsQf ivcoN bicaf Kuicaf jfgIrU sMvydnf vflf mfnvvfd
Éqm kr idMdf hY. ies krky ies isstm ivc hr cIË
aqy vrqfrf AupBogqf qoN mukq nhIN hY. ies khfxI ivc
BfrqI aiDafpk dI iek sihkrmI rUcI vflmrInf df ieh vfrqflfp
Aus smuwcy isstm dI pCfx ieAuN krvfAuNdf hY, “imstr
isMG! qusIN ies qrHF smJo ik qusIN qy quhfzf igafn iek
vsqU hY. isrÌ vsqU[[[[ qy qusIN ies ƒ vycxf
hY. vycx leI iek cMgf sylË prsn hoxf cfhIdf hY.
qusIN afpxy aMdr Auh gux pYdf krky qF dyKo[[[ sylËmYn
vfly[[[ aYvyN PokI mOryiltI ƒ golI mfro[[[[ drasl
awj dI dunIaf ivc hr cIË hI iek vsqU hY. afh dyKo
myry ieh vfl, myrIaF ieh awKF, myrI suMdrqf, myrf ieh
ijsm vI[[[[ sfrf kuJ vsqU hY. ividaf vI iek vsqU hY
qy afpF Ausdy vpfr df iek ihwsf[[[ ividaf dy vpfrI hF
afpF, imstr isMG. ``
ieAuN hrBjn isMG hr iek vrqfry ƒ ivksq pUMjIvfd
dy jmfqI nËrIey qoN dyKdf hY aqy Aus dy isitaF
qwk vI phuMcdf hY. Auprokq AupBogI kdr pRbMD duafrf
isrjI geI sKÈIaq ivcoN mfnvI gux alop ho jFdy
hn. ies khfxI ivc vI AupBogI ividak pRbMD `coN Ausiraf
muMzf jdoN skUl ivc golIaF clf ky bwicaF dI hwiqaf kr
idMdf hY qF ibrqFqkfr ieh sQfpq krdf hY ik ivksq pUMjIvfd,
mnuwK ivcoN mfnvqf ƒ hI Kfrj kr idMdf hY aqy Auh
ieh iek siBak mnuwK isrjx dI QfvyN ihMsk mnuwK ƒ
isrjdf hY.
amrIkI smfj dI DfkV, hYNkVvfdI aqy ihMsk ibrqI dy pRmfx
pRo: hrBjn isMG dy kQf sMsfr ivc ivcfrDfrk rUp ivc shmxy
afAuNdy hn. ies ivc mnuwK KOÌjdf sfmrfjI isstm
dI ihMsf df sMqfp Bogdf hY. sfmrfjI ihMsf ny amrIkI
lokF dI mfniskqf ivc jo ivkfr pYdf kIqy hn AunHF dI
iek invyklI prq 'hyt krfeIm` nfl sMbMiDq hY. “stfp
iewt” khfxI ivc pRo: hrBjn isMG amrIkI smfj duafrf
kOmFqrI pwDr Aupr AuqpMn kIqI ihMsf nfl amrIkI lokF
ivc inrMqr ajnbIaq, BYa, zr dI mfniskqf aqy AunHF dy
smuwcy ivakqIqv ƒ ivgfVn df icwqr hY. ihMsf ivc
Èfml iDr dy lok vI asihj hn aqy sMvydnÈIl
sDfrn mnuwK jurm dyK ky nIm pfgl ho rhy hn. ieAuN khfxIkfr
amrIkI smfj dI vihÈI ibrqI dy durpRBfvF rfhIN
amrIkI pMjfbI khfxI dy QImgq srokfrF ƒ ivsiqRq
krdf hY.
pRo: hrBjn isMG df afpxI rcnf ivc muwK bl amrIkI smfj
dy dmn dIaF prqF ƒ AuBfrnf hY. ies krky Aus dI
khfxI amrIkI smfj dI ibhqr rfj dI imwQ df BMjn krdI
hY. AusdI khfxI ivc amrIkf, duwKF duÈvfrIaF ƒ
hrn vflI supneI QF nhIN, sgoN mnuwKI hoNd aqy hsqI df
Gfx krn vfly pRbMDF df nF hY. ijhVf isrÌ kOmFqrI
pwDr Aupr hI jbr, ÈoÈx qy ihMsf krn vflf
nhIN sgoN amrIkn lokF df ÈoÈx vI krdf
hY. ieAuN jmfqI idRÈtIkox qoN amrIkI smfj dy
isDFqF aqy ivcfrF ƒ Auh jmfqI idRÈtIkox
qoN pyÈ krky roh-ivdroh dI cyqnf Ausfrn leI kfrËÈIl
hY. “pfgl mOsm, Twg nËfm” khfxI ivc
Auh afpxI ivcfrDfrk idRÈtI ƒ AucI suwcI
sur ivc sMcfrdf hY. ies khfxI df muwK pfqr jsvMq kMpnI
ivc kMm krdy smyN swt Kf bihMdf hY. ies kfrn Auh kMm
qoN keI idn CuwtI `qy rihMdf hY. Auh kuJ hor idn CUwtI
`qy rihxf cfhuMdf hY prMqU kMpnI mYnyjr Aus ƒ kMm
`qy hfËr nf hox krky trmInyt krn dI DmkI idMdf
hY. ies DmkI ivcoN jsvMq afpxf guwsf pRgt krdf hoieaf,
amrIkI smfj dI mfnv-ihqYÈI ibrqI dy KoKlypx df
prdfPfÈ krdf hY: “vfh! kho kuJ, ilKo kuJ
qy krvfE kuJ hor! iehI hY quhfzI zYmokrysI! hux pqf
lwgf ik ieh swc JUT df mslf nhIN[[[[ bMDUaf mËdUrI
df mslf hY[[[[ myrI jfn inkldI jf rhI hY qy qhfƒ
kMm dI peI hY.`` myry aMdr guwsf qy roh kihr kmf irhf
sI qy ieh kihr isr ƒ cVH cVH 'rohly bfx` bx bx
bfhr af irhf sI. "drasl, quhfzf ieh isstm kihx
ƒ hI zYmokrYitk qy inaFÈIl hY. ikQy geI
quhfzI vYlPyar styt, ijs ƒ qusIN mËdUr jmfq
df svrg ikhf krdy sI? [[[ ikQy geI quhfzI zrIm lYz!
``
pRo: hrBjn isMG leI khfxI iek ivcfrDfrk zIbyt df mslf
hY. ies krky Auh ivksq pUMjIvfd dy ikrdfr ƒ inÈfnf
bxf ky khfxI dI isrjxf krdf hY. Aus dI hr khfxI ivc
pfqr ivksq pUMjIvfd vloN BYBIq kIqy hoey asurwiKq hn
jo iksy nf iksy rUp ivc Aus dI ihMsf, Ëbr jF ÈoÈx
df sMqfp sihMdy hn. ies nfl amrIkI smfj df ivcfrDfrk
ivÈlyÈx afrMB hoieaf hY aqy amrIkI pMjfbI
khfxI df idRÈtIkox dy pwKoN Gyrf ivsiqRq hoieaf.
smuwcy qOr `qy amrIkI pMjfbI khfxI afpxy AuTfx Auqy
hY. ies AuTfx ivc amrIkI smfj dy ivkfrI XQfrQ dy iviBMn
vyrvy sfhmxy af rhy hn ijvyN bwicaF df kfmuk ÈoÈx
(lMgVy kqUry - amrjIq kOr pMnU) bËurgF dI ho rhI
durgqI (amr isMG amrIkn - krm isMG mfn), nslI ivqkry
(byGry - prvyË sMDU) afidk hn prMqU ienHF vyrivaF
ivc sUcnf hY. ienHF dI pRmfixkqf EnI iqwKI qy icMqnÈIl
nhIN ijMnI amrIkI smfj dI jitlqf hY. kuJ iek ibrqFqkfrF
ƒ Cwz ky amrIkI pMjfbI khfxI dI sMrcnf aqy mfzl
vI pMjfbI khfxI dy XQfrQk mfzl df anusfrI hY. ies ivc
ibrqFq dI ivDI vDyry krky vrxn vflI aqy suxfAux vflI
hY. ies ny ajy ibrqFqk sMvfd df sÌr qYa krnf
hY. pRo: hrBjn isMG, prvyË sMDU, gurpRIq DflIvfl,
rfxI ngyNdr, guwzI isDU, amrjIq kOr pMnU afid ivc sMBfvnfvF
hn.
|