purfqn
sMgIqk prMprfvF ivc pMjfb ihMdusqfn dy hornF ielfikaF
nfloN iksy vI qrHF ipwCy nhIN hY. pr afDuinkqf dI
qyj dOV ivc ieh prMprfvF Éqm hox kMZy phuMc
geIaF hn. kfrx ieh hY ik ijs qrHF dI jIvn-ÈYlI
ivcoN ieh prMprfvF pYdf hoeIaF sn Auh jIvn-ÈYlI
hI Éqm ho geI hY. ies nfl juVIaF prMprfvF df
Éqm hoxf vI kudrqI hY. pr Pyr vI kuwJ ku isrVI
lok iehnF prMprfvF ƒ ijAuNidaF rwKx leI jqnÈIl
hn. pqf nhIN Auh ieh ikwQy ku qIk sPl huMdy hn pr
jo kMm pUrI sPlqf nfl qurMq kIqf jf skdf hY Auh hY
iehnF lok klfvF dI zfkumYNtyÈn df, iehnF dI
irkfrizMg df, qF jo afAux vflIaF pIVHIaF ieh vyK skx
ik ieh klfvF iks iksm dIaF sn. qknIkI aqy afriQk pwKoN
ieh kMm hux ieMnf suKflf ho igaf hY ik bhuq hI QoVHy
Krcy nfl CotI motI sMsQf vI ieh kMm kr skdI hY. bs
loV hY qF kuwJ ku isrVI aqy smripq bMidaF dI.
jF Pyr pfiksqfn ivc kfrjÈIl adfry “lok
ivrsf” vrgf koeI adfrf iewQy vI bxfAuxf cfhIdf
hY. pr ieh jqn vI qF hI sPl hovygf jykr ieh adfrf
shI bMidaF dy hwQ ivc afvy aqy ienHF dI agvfeI leI
koeI “mYn afv ivXn” hovy. pr jy ieQy vI
inXukqI puwq poiqaF jF hor isPfrÈIaF dI hI
hoxI hY (ijsdI ik iËafdf sMBfvnf hY) qF ies df
hÈr vI hor srkfrI siBafcfrk adfiraF vrgf hI
hovygf.
KuÈI dI gwl hY ik pMjfb dIaF lok-sMgIqk prMprfvF
ƒ irkfrz krky sFBx vwl sfrQk kdm pMjfbI XUnIvristI
pitaflf dy gurmiq sMgIq ivBfg vloN cwuikaf igaf hY.
ies ivBfg ny muKI zfktr gurnfm isMG dI agvfeI ivc
lwgBg 100 lok sMgIq klfkfrF dy Pn dI irkfrizMg krky
ies ƒ sMq suwcf isMG sMgIq afrkfeIvË ivc
sMBfilaf hY. ies dy nfl hI ies irkfrizMg ivcoN cux
ky pMjfb dy amIr sMgIqk ivrsy dIaF vwKo-vwK vnMgIaF
cfr sI[zIË dy rUp ivc lokF qIk phuMcfAux df pRsMsfXog
Auprflf kIqf hY. lok sMgIq pRymIaF leI sIzIË
df ieh sYWt iek kImqI qohÌf hY.
pihlI aqy dUsrI sIzIË ivc prMprfgq pMjfbI lok
gfiekI aqy pMjfbI lok sMgIq sfËF dy nmUny pyÈ
kIqy gey hn. drasl lok gfiekI aqy lok sMgIq ƒ
iek-dUjy qoN inKyV ky vyKxf muÈikl hY so iehnF
dohF sIzIË dy ivÈy EvrlYp krdy hn. pMjfb
dIaF lok gfien ÈYlIaF ivcoN pRmuwK hIr, imrËf,
sMmI, mfhIaf, jugnI afid hn. iehnF sBnF iviÈaF
ƒ iek qoN vwD ÈYlIaF ivc gfieaf jFdf hY
ijvyN hIr leI mlveI kvIÈrI ivc klI-ÈYlI
pRiswD hY aqy ieh hIr dI Dun vMJlI `qy vIvjfeI jFdI
hY. AuNj vI pMjfb ivc vMJlI swB qoN vwD juVI vI rFJy
nfl hoeI hY. AuqnI hI ijMnI ihMdU prMprf ivc ikRÈn
nfl bMsrI.
pyÈ sIzIË ivc hIr pihlF bfbf kfÈI
nfQ vMJlI `qy vjfAuNdf hY aqy Pyr ies ƒ ZfzI
dys rfj lckfnI df jQf Zwz aqy srMgI dI sMgq nfl klI
ÈYlI ivc pyÈ krdf hY. iesy qrF imrËy
dI pRIq-gfQf vI keI ÈYlIaF ivc gfeI jFdI hY.
iesƒ aMg ÈYlI aqy joVI ÈYlI ivc
ÈRoiqaF leI pyÈ krky ivKfieaf hY dys
rfj lckfnI dy ZfzI jQy ny. ZeIaf imrjf bIn `qy vjfky
suxfieaf hY bfbf kfÈInfQ ny.
Zol-sMmI dI pRym khfxI rfjsQfnI pRIq-gfQf Zolf-mfrU
df QoVHf bdilaf rUp hY. ieh pUrbI pMjfb nfloN pwCmI
pMjfb ivc vDyry lokipRa hY. ies dIaF vwKo-vwK ÈYlIaF
ƒ dys rfj lckfnI dy ZfzI-jQy dy ielfvf jgq rfm
lflkf ny qUMbI aqy algoiËaF dI sMgq `qy bhuq
ÉUbsUrqI nfl pyÈ kIqf hY. mMgl isMG
snfmI ny Zol-sMmI isrÌ algoiËaF `qy vjfieaf
hY.
iehnF qoN ielfvf pUrn Bgq dI klI, mfhIaf afid dy gfien
nmUny vI pyÈ kIqy gey hn.
pMjfbI lok gfiekI dy iek nmUny vjoN iehnF ivcoN iek
sI[zI[ ivc iek Cotf ijhf tukVf puafDI aKfVy df vI
Èfiml kIqf igaf hY. ieQy ieh Enf pRBfvÈflI
nhIN lgdf ijMnf ieh qIsrI sI[zI[ ivc lgdf hY jo ik
sfrI dI sfrI ies ivlwKx gfien ÈYlI ƒ smripq
hY. mYN afp ajyhf pRogRfm pihlI vfr suixaf hY pr suxky
inhfl hI ho igaf. ies gfien vngI ivc iek ncfr ƒ
Cwz ky bfkI sfry klfkfr bËurg hn pr sfiraF dI
prPfrmYNs kmfl dI hY. irkfrizz pRogRfm Bgq crn isMG
idaflpury dy jwQy ny pyÈ kIqf hY. sfdf pr JUmx
lf idMdI qfl `qy ijs KUbsUrqI nfl ncfr amrIk isMG
aOrq dy Bys ivc nwicaf hY, mn moh lYNdf hY. mYNƒ
iËMdgI ivc pihlI vfr aOrq bxkyncdf bMdf cMgf
lwgf hY. gfeI jFdI kvIÈrI leI pMjfbI dy puafDI
zfieaflYkt dI vrqoN vI sohxI lgdI hY. Bgq jI dy dwsx
anusfr AuhnF df jQf kYroN-pFzvF df XuwD, ikRÈn
jnm, dyvI Bfgvq aqy hor gRMQF ivcoN pRsMg vI gfAuNdf
hY. myrI slfh hY ik XUnIvristI ieh sfry dy sfry pUry
pRsMg irkfrz krky afpxI afrkfeIvË ivc rwKy (ho
skdf hY ajyhf AuhnF kr hI ilaf hovy). jykr ies jwQy
ƒ shI mOkf imly qF ho skdf hY ieh pMzvfxI ÈYlI
dI klfkfr qIjn bfeI vFg dys-ivdys ivc nfmxf Kwty.
cOQI sI[zI[ gurbfxI sMgIq gfien dI hY. ies ƒ
pyÈ krn leI gurU kfl dy rbfbI kIrqnIey BfeI
swdU mwdU dI vMÈË ivcoN ÈRI hrmMdr
sfihb dy pRiswD kIrqnIey BfeI cFd dy BqIjy rbfbI BfeI
Êulfm muhMmd cFd (lfhOr) ƒ cuixaf igaf
hY. pRsquq sI[zI[ BfeI cFd vwloN 25 akqUbr 2004 dI
rfq XUnIvristI ivKy kIqy gey kIrqn dI lfeIv irkfrizMg
hY. mMglfcrx nfl ÈurUafq krky swB qoN pihlF
BfeI sfihb ny rfg kOsr DunI ivc gurU arjn dyv jI dy
Èlok “jfcku mMgY dfnu dyih ipafiraf”
[gurU gRMQ sfihb, pMnf 320] df pihlF ivlMbq ivc aqy
Pyr druq ivc gfien pyÈ kIqf hY. ies dy bfad
rfg afsf ivc do rcnfvF df gfien kIqf hY -pihlF kbIr
sfihb df Èbd “hir kfiblovnf iblovhu myry
BfeI”. pMnf 478] aqy ies dy bfad gurU arjn dyv
jI dy Èlok “ijnI isÖfqf sFeI rqy
syeI ij muKu n moVMinN”. pMnf 1425]. bfbf PrId
df Èlok “iehu hmfrf jIvxf qU sfihb scy
vyKu”.pMnf 1379] rfg ibhfg ivc pRsquq hY. aMiqm
pyÈkÈ rfg mfrvf ivc gfeI gurU goibMd
isMG dI Èfhkfr rcnf “imwqr ipafry ƒ
hfl murIdF df kihxf” hY. sux ky lgdf hY ik ies
df gfien Èfied hI iksy hor rfgI ny ieMny pRBfvÈflI
rUp ivc kIqf hovy.
ieh sfrIaF sIzIË sux ky pMjfbI sMgIqk ivrsy `qy
mfx mihsUs huMdf hY. pMjfbI XUnIvristI dy ies jqn
dI idloN pRsMsf krnI bxdI hY. gurmiq sMgIq ivBfg dy
muKI zfktr gurnfm isMG aqy Auh hor sB sÉÈIaqF
ijhnF ny vI ies sYWt ƒ iqafr krn ivc Xogdfn pfieaf,
swB vDfeI dy hkdfr hn. afs hY BivwK ivc vI XUnIvristI
ajyhy hor sYt jfrI krky ies inwgr prMprf ƒ awgy
vDfeygI.
cfry sIzIË dy sYWt df muwl isrP do sO cflI rupey
hY. mYN cfhuMdf hF ik pMjfbI afpxy dys ivdys dy sMgIq-pRymI
dosq-imwqrF ƒ ivÈyÈ avsrF `qy ieh
sYt bqOr qohÌf dyx.
|