| |
| Since
2002 |
| April
— June 2007 |
ISSN
1703 - 8375 |
| |
|
| |
| |
|
| |
|
iewk
aflocnfqmk aiDaYn
‘Êdr
lihr: ivcfrDfrf, jwQybMdI qy rxnIqI’
|
|
| —
sukIrq
— |
dyÈ
Bgq Xfdgfr kmytI, jlMDr aqy AuWqrI amrIkf dy dohF
dysF dy keI ihwisaF ivwc sQfpq sMsQFvF vwloN ivENqy
jFdy ÊdrI bfibaF dI Xfd ivwc lwgx vfly myilaF
kfrn ienHF suqMqrqf sMgrfmIaF ƒ cyqy ivwcoN Kfrj
qF nhIN hox idwqf jf irhf,
pr Bfrq dy suqMqrqf
sMgrfm ivwc AunHF dI lihr dI dyx qy iesdy shI sQfn
dI inÈfndyhI krfx vflI jfxkfrI qoN afm pfTk
hux vI ivrvf hY. ies gwl dy bfvjUd ik gdr pfrtI/lihr
dy dUjy dOr dy GulftIaF ivwcoN kuJ ajy vI sfzy drimafn
hn, qy keI hor ipCly do-iqMn dhfikaF ivwc hI sfzy
ivckfroN AuWT ky gey hn. ies lihr bfry pMjfbI ivwc
sB qo vD jfxI jFdI pusqk gurcrn isMG sihMsrf dI ‘Êdr
pfrtI df ieiqhfs’ hY. sohn isMG joÈ dI
vwz-afkfrI pusqk ‘ihMdusqfn Êdr prtI:
ey ÈOrt ihstrI’ aMgryËI ivwc ilKI
geI sI qy iesdf pMjfbI rUp ies vyly pRYs ivwc hY.
hux zf[ hrIÈ ky[ purI dI pihloN aMgryËI
ivwc CpI pusqk pMjfbI ivwc ‘Êdr lihr:
ivcfrDfrf- jQybMdI- rxnIqI’ dy nFa hyT Cp ky
sfhmxy afeI hY. sihMsrf qy joÈ, Auprokq pusqkF
dy lyKk, sfrf jIvn ikrqI/kimAUinst pfrtIaF dy srgrm
kfrkun rhy aqy ieh dovyN pusqkF afpxf tIcf Êdr
pfrtI dI ieiqhfskfrI ƒ hI imwQdIaF hn. zf[ purI
dI hwQlI pusqk, ijvyN ik ies dy nFa qoN hI spÈt
hY, isrÌ ieiqhfs qy kyNdrq rihx dI QF Êdr
lihr df ivÈlyÈxfqmk aiDaYn krn df Auprflf
hY.
pusqk dI BUimkf ivwc lyKk spÈt krdf hY: ‘Êdr
lihr dI ivcfrDfrf, jwQybMdI aqy jwdojihd df aflocnfqmk
aiDaYn krdaF ieh gl AuWGVdI hY ik iesdf mhwqv aqy
Èfn, iesdI sÌlqf jF asÌlqf, kicafeIaF
jF ivakqIgq bhfdrI dy nfp-qol ivwc nhIN sgoN iesdIaF
sMBfvnfvF ivwc hY’ . ieho gl ies pusqk dI mUl
sur inrDfrq krdI hY.
ies aiDaYn ƒ swq BfgF ivwc vMizaf igaf hY: ipCokV,
Êdr lihr 1913-18 df sMKyp ieiqhfs, lihr dI ivcfrDfrf,
jwQybMdI, rxnIqI qy kfrguËfrI, inÈkrÈ
aqy 1919-47 dy drimafn Êdr pfrtI ivwc afeI qbdIlI.
ies qrHF lyKk Êdr pfrtI dy dovF pVfvF df ieiqhfs
pyÈ krn qoN ielfvf ies lihr dI ivcfrDfrk qy
jwQybMdk smrwQf dI pVcol vI krdf hY. AuWGf smfj ÈfsqrI
hox kfrn lyKk ies lihr dy smfjk ipCokV aqy sQfn df
zUMGf aqy mfhr ivÈlyÈx krdf hY. ies
aiDaYn rfhIN Auh kuJ aijhy iswty kwZdf hY jo smfj
ivwc qbdIlI ilafx leI juty XoiDaF leI iDafn dyx Xog
hn qy ies Auprfly dI pRsMgkqf ivwc ieËfÌf
krdy hn.
lyKk dy afpxy ÈbdF ivwc, “ieho ijhf ivÈlyÈx
smfj ivigafn dy ividafrQIaF leI Kfs krky pRsMgk hY
ikENik Bfrq dy ienklfbI nOjvfn ienklfbI Gol dy iewk
buinafdI aMg vwjoN ivakqIgq juJfrUpuxy aqy kurbfnI
dy afqmprk aMÈ leI afpxy moh ƒ ajy vI
jfrI rwK rhy hn’ . iesleI mYN Êdr lihr
dI ivcfrDfrf, jwQybMdI aqy rxnIqI df aiDaYn krnf qy
BfrqI rfÈtrvfd dy ivkfs dy sMdrB ivc ies lihr
dI QF insicq krnf cuixaf hY. ( pMnf 7)
Êdr lihr bfry ies vzyrI kYnvs ƒ cux ky
iesdf bhupwKI ivÈlyÈx krn ivwc lyKk
sÌl hY, qy ieh qwQ Êdr lihr bfry imldIaF
hor pusqkF dI pfl ivwc ies Auprfly ƒ vwKrf sQfn
muhweIaf krdf hY. pr ieho qwQ hwQlI pusqk dy ieiqhfskfrI
vfly BfgF dI sImf bxky vI AuWBrdf hY.
msln, lihr dy pihly pVfa (1913-18) df sMKyp ieiqhfs
57 siÌaF qy ÌYly hox bfvjUd afpxy sfr-rUpI
Kfsy kfrn ikqy ikqy aspÈtqf pYdf krdf hY. Audfhrx
dy qOr qy sÌf 127 qy mihMdr prqfp df iËkr
aFdf hY pr iblkul spÈt nhIN huMdf ik Auh kOx
sI qy Ausdf kI ipCokV sI. pr eysy ikrdfr bfry qÌsIl
sÌf 289 qy jfky Aus smyN imldI hY, jdoN lyKk
Êdr lihr dy dUjy pVfa dI ieiqhfskfrI krdf hY.
eys pwKoN ieh kihxf nfvfjb nhIN hovygf ik hwQlI pusqk
ƒ gRihx krn ivwc sDfrn pfTk –ijhVf Êdr
pfrtI dy ÌYlvyN ieiqhfs qoN pihlF nfvfkÌ
hovy- ƒ aOiKafeI mihsUs ho skdI hY.
eysy qrHF afpxI akfdimk rMgq kfrn ikqy ikqy lyKk koeI
dlIl jF pVcol pyÈ krn smyN byloVI tUkbfËI
df shfrf vI lYNdf jfpdf hY. Audfhrx dy qOr qy hridafl
dI mfnsk bxqr bfry gwl kridaF Auh zI[ rymUsf dI QIar
bfry khI gl df hvflf dyNdf hY, jo ies sMdrB ivwc byloVI
jfpdI hY. hridafl bfry afpxf ivÈlyÈx
bfÉUbI dy dyx dy bfvjUd jdoN lyKk ies tUk df
shfrf lYNdf hY, qF Auh AusdI ilKq dI rvfnI ƒ
qoVdI jfpdI hY, Aus ivwc vfDf nhIN krdI.
ies pusqk df zf[ gurbÉÈ isMG ÌrYNk
ny vfjb anuvfd kIqf hY, pr ‘myrf dfiÊsqfn’
anuvfd krn vflI klm dI ilÈkor ies ivwc isrÌ
ikqy ikqy hI nËrI pYNdI hYY. ies qoN ielfvf kuJ
nFvF qy QFvF dy prcwlq ÈbdjoVF qoN htvIN qy
bfrbfr vrqoN ajIb jfpdI hY. Audfhrx dy qOr `qy: Bkxf
(Bknf), gRfmskI (gRfmÈI), iÈMgfeI (ÈMGfeI)
qy tYksfË (tYksfs).
300 rupey kImq dI ies pusqk ƒ gurU nfnk dyv XUnIvristI
ny Cfipaf hY. pMjfbI pRkfÈnf awj ijs mukfm
qy phuMc cuwkI hY Aus dy mukfbly XunIvrstI dI ieh
Byt ikqy vwD suhj BrpUr idwK ƒ locdI jfpdI hY.
XUnIvrstI dy pRkfÈnf qy mudRx ivBfg ƒ
smyN df hfxI bx ky qurn dI loV hY.
ies vwzmuwlI qy imhnq nfl ilKI geI bhu-prqI pusqk
df aiDaYn nf isrÌ ies lihr dy ieiqhfs ƒ
smJx ivwc mdd krdf hY, blik awj dI AulJvIN siQqI ivwc
suihrd pr gYr-jwQybMdk jF ihMsk ZMg nfl srgrm kfrkunf
sfhmxy ivcfrnXog dlIlF vI pyÈ krdf hY.
“hflfq ƒ ienklfbIaF dy ihq ivwc moVn leI
rxnIqI aqy jwQybMdI dI axhoNd dI sUrq ivwc Êdr
lihr ivc kurbfnIaF krn aqy bhfdrI idKfx leI iqafr-br-iqafr
rihx AuWqy Ëor idwqf jfx lwgf: ‘afE, ÈhIdIaF
pRfpq krIey’ aqy ‘jF goiraF ƒ mfro
jF mr jfE’. hflfq df ies qrHF df moVf muwZly
inÈfinaF aqy tIicaF dy DuMdly pYx dy rUp ivwc
sfhmxy afieaf. pr mhwqvpUrn gwl ieh hY ik AuhnF ny
ËrUrI aqy asMBv tIcy leI afpxy qfx muqfbk isdk
idlI nfl jdojihd kIqI. …ienklfbI ihMsf dy ividafrQI
ies lihr dy aiDaYn qoN mhwqvpUrn sbk iswK skdy hn”.
(sÌf 264/5)
iehnF ÈbdF qoN bfad ieh pusqk pVHn leI iesqoN
vzyrI isÌfirÈ hor kI ho skdI hY!
|
|